Annesinde şeker hastalığı ya da gebelik şekeri bulunan bebekler, doğumdan sonraki ilk saatlerde kan şekeri düşüklüğü açısından en yakın izlenen gruplardan biridir. Diyabetik anne bebeğinde hipoglisemi, bebeğin anne karnında alıştığı yüksek şeker ortamının doğumla birlikte aniden ortadan kalkmasının doğal bir sonucudur.
İlgili: Yenidoğanda hipoglisemi | Çocuklarda hipoglisemi | Tanı testleri
Ne sıklıkta karşılaşılır?
Gebelik şekeri (gestasyonel diyabet) gebeliklerin yaklaşık %2'sini etkiler. İnsüline bağımlı diyabeti olan gebe kadın oranı ise yaklaşık 1000 gebelikte 1'dir. Her iki durumda da bebekte benzer bir uyum sorunu gelişebilir.
Kan şekeri neden düşer?
Annedeki yüksek şeker plasentayı geçerek bebeğe ulaşır. Bebeğin pankreası bu yüke uyum sağlamak için büyür ve insülin üreten hücreler hem sayıca artar hem de irileşir. Doğumla birlikte şeker akışı kesilir; ancak yüksek insülin üretimi bir süre daha devam eder. Sonuç, kan şekerinin hızla düşmesidir.
| Bebekte oluşan değişiklik | Sonucu |
|---|---|
| İnsülin üreten hücrelerde büyüme ve çoğalma | Doğumdan sonra insülin fazlalığı |
| Şekeri yükseltmeye yarayan glukagon hormonunun yetersiz artışı | Karşı düzenleme zayıflar |
| Doğum sonrası stres hormonu yanıtının tükenmesi | Kan şekerini yükselten ikinci savunma da azalır |
| Karaciğerin kendi şeker üretiminin baskılanması | Bebek dışarıdan gelen beslenmeye bağımlı hale gelir |
Bu bebeklerde başka nelere dikkat edilir?
Bu bebekler sıklıkla iri doğar, ciltleri kırmızımsı-dolgun görünür; şeker, protein ve yağ depoları doludur. Doğum travmasına, sarılığa ve solunum uyum sorunlarına yatkınlık artar. Sarılık takibi için yenidoğan sarılığı, büyüme değerlendirmesi için büyüme eğrisi ve persentil yazılarımıza bakabilirsiniz. Kan uyuşmazlığına bağlı bazı tablolarda da benzer bir insülin fazlalığı görülebilir.
İlk saatlerde izlem
- Doğumdan sonra mümkün olan en erken dönemde emzirmeye başlanır
- Beslenmeler öncesinde belirli aralıklarla kan şekeri ölçülür
- Bebek üşütülmez; ten tene temas sürdürülür
- Emme zayıfsa sağılmış süt veya destek beslenme planlanır
- Ölçümler hedefin altında kalırsa damardan şeker desteği başlanır
Damardan şeker verilirken tek seferlik yüksek doz yerine sabit hızlı infüzyon tercih edilir. Bunun nedeni, ani yüklenen şekerin bebekte zaten fazla olan insülini daha da uyararak kısa süre sonra yeni bir düşüşe yol açabilmesidir. Bu destek genellikle dakikada kilogram başına 4-8 mg glukoz sağlayacak şekilde planlanır ve her bebek için ayrı ayrı ayarlanır.
Beslenme planı nasıl kurulur?
İri doğan bebeklerin daha kolay besleneceği düşünülür; oysa bu bebeklerin bir kısmı doğum sonrası ilk saatlerde uykuya eğilimli olur ve etkili ememez. Bu nedenle beslenme aralıklarının uzamasına izin verilmez, bebek gerekirse uyandırılarak emzirilir. Emme gücü yetersizse önce sağılmış anne sütü denenir; miktar yetmiyorsa hekim önerisiyle geçici destek planlanır. Beslenmenin yeterliliği idrar-kaka sayısı, emme sesleri ve kilo seyri ile değerlendirilir. Kan şekeri hedeflerine ulaşıldıkça ölçüm aralıkları açılır ve bebek normal beslenme düzenine geçirilir.
Gebelikte alınabilecek önlemler
Gebelik ve doğum boyunca kan şekerinin iyi kontrol edilmesi, bebekte hipoglisemi ve diğer sorunların gelişme olasılığını azaltan en etkili yaklaşımdır. Doğum eyleminde annenin kan şekerinin yükselmesinden kaçınmak da önemlidir; çünkü bu dönemdeki yükseklik bebekte insülin salınımını artırarak doğum sonrası düşüşe zemin hazırlar. Gebelik dönemi beslenmesi için hamilelikte beslenme yazımıza, gebelikte izlenen diğer riskler için gebelikte enfeksiyonlar yazımıza bakabilirsiniz.
Ne zaman ileri araştırma gerekir?
Bu bebeklerde hipoglisemi tipik olarak ilk günlerle sınırlıdır. Yaşamın birinci haftasından sonra da süren, şeker desteği azaltılınca hemen tekrarlayan veya beklenenden yüksek destek gerektiren durumlarda tanı yeniden gözden geçirilir. Bu aşamada doğuştan insülin fazlalığı başta olmak üzere kalıcı nedenler araştırılır.
Ailelere pratik notlar
Taburculuk sonrasında bebeğin beslenmeyi reddetmesi, uyandırmakta zorlanılması, titreme veya morarma olması hekime başvurmayı gerektirir. Emzirmenin yerleşmesi bu bebeklerde ayrıca önemlidir; süt gelişini desteklemek için anne sütü yazımızdaki önerilerden yararlanabilirsiniz.
İlgili konular: Yenidoğanda hipoglisemi | Konjenital hiperinsülinizm | Acil yaklaşım