Kan şekeri düşen bir çocukta yapılacaklar, çocuğun bilincinin açık olup olmamasına göre tamamen değişir. Hipoglisemide acil yaklaşım Üç adımdan oluşur: atağı hızla düzeltmek, tekrarını engellemek ve nedeni araştırmak. Üçüncü adım atlanırsa aynı tablo kısa süre içinde tekrarlar.
İlgili: Hipoglisemi belirtileri | Ketotik hipoglisemi | Tanı testleri
Önce durumu ayırın
| Çocuğun durumu | Yapılacak |
|---|---|
| Uyanık, yutabiliyor, kusmuyor | Ağızdan hızlı şeker ver, 15 dakika sonra tekrar değerlendir |
| Uykuya eğilimli, bulanık, güç yutuyor | Ağızdan zorlama; acil servise götür |
| Bilinci kapalı, nöbet geçiriyor, kusuyor | Ağızdan hiçbir şey verme, yan yatır, 112'yi ara |
Bilinci kapalı çocuğa şekerli su vermek boğulma ve akciğere kaçma riski taşır. Bu nedenle "biraz bal sürelim" gibi uygulamalar bu durumda uygun değildir.
Bilinci açık çocukta 15 dakika kuralı
Hızlı emilen bir şeker kaynağı verilir: meyve suyu, şekerli su, glukoz tableti veya jeli gibi. Çikolata, gofret ve süt gibi yağ içeren gıdalar emilimi geciktirdiği için ilk tercih değildir. On beş dakika sonra çocuk yeniden değerlendirilir; belirtiler sürüyorsa aynı miktar tekrarlanır.
Atak düzeldikten sonra iş bitmez: kan şekerinin yeniden düşmemesi için ekmek, süt, peynir gibi daha yavaş emilen ve protein içeren bir ara öğün verilir. Bir sonraki normal öğün zamanı yaklaşıyorsa doğrudan öğüne geçilebilir.
Ölçüm cihazına ne kadar güvenilir?
Parmaktan ölçüm yapan cihazlar düşük değerlerde yanılabilir. Bu nedenle iki kural geçerlidir: belirtileri olan bir çocukta cihaz normal ölçse bile tedavi geciktirilmez; hastane koşullarında ise laboratuvar doğrulaması istenir. Ayrıca mümkünse tedaviden önce kan alınması, tanı için altın değerinde bir fırsattır. Bunun nedenini kritik örnek yazımızda anlattık.
Hastanede tedavi nasıl ilerler?
Ağızdan alamayan veya belirtileri ağır olan çocuklarda damar yolundan şeker verilir. Önce hızlı etkili bir doz uygulanır, hemen ardından sürekli infüzyonla devam edilir. Tek başına verilen hızlı doz, insülini yeniden uyararak kısa süre sonra ikinci bir düşüşe yol açabildiği için tercih edilmez. Şeker desteği azaltılırken kan şekeri düşüyorsa altta kalıcı bir neden var demektir ve ileri tetkik başlatılır.
Nedene yönelik tedavi
- Açlıkla tetiklenen tablolarda beslenme planı düzenlenir (bkz. ketotik hipoglisemi)
- İnsülin fazlalığında ilaç tedavisi gerekir (bkz. konjenital hiperinsülinizm)
- Hormon eksikliklerinde eksik hormon yerine konur
- Metabolik hastalıklarda özel beslenme ve açlık süresi sınırı belirlenir
Tekrarını önlemek için evde plan
- Öğün atlamama; okul ve kreşe yazılı bir plan iletme
- Çantada hızlı şeker kaynağı bulundurma
- Hastalık günleri için önceden hazırlanmış bir eylem planı
- Nöbet yaşandıysa güvenli pozisyon ve süre takibinin öğrenilmesi
Nöbet sırasında yapılacaklar, ateşle gelen nöbetlerdekiyle benzerdir; ayrıntılar için ateşli havale yazımıza bakabilirsiniz. Bilinç kaybıyla giden bir diğer tablo olan katılma nöbeti ile karışabileceği için, atak anında ölçülen kan şekeri değeri hekim için çok değerlidir.
Atağın kaydını tutun
Hekimin nedeni bulmasını en çok kolaylaştıran şey, ailenin tuttuğu basit bir kayıttır. Atağın saati, son öğünden bu yana geçen süre, o gün yenilenler, eşlik eden hastalık veya kusma, gözlenen belirtiler ve varsa ölçülen değer not edilmelidir. Özellikle "son öğünden kaç saat sonra" bilgisi, açlıkla tetiklenen tablolarla insülin fazlalığına bağlı tabloları birbirinden ayırmada belirleyici olur. Evde bir ölçüm cihazı kullanılıyorsa ölçüm saatiyle birlikte kaydedilmesi, poliklinik değerlendirmesini hızlandırır ve gereksiz tekrar tetkiklerini önler.
Acil servise başvuru ölçütleri
Nöbet, uyandırılamama, tekrarlayan kusma, morarma, solunum düzensizliği ya da evde verilen şekere rağmen düzelmeyen belirtiler acil başvuru gerektirir. Bebeklerde eşik daha düşüktür: emmeme ve aşırı uyku hali tek başına yeterli nedendir. Genel değerlendirme için bebeklerde hastalık belirtileri yazımıza bakınız.
İlgili konular: Çocuklarda hipoglisemi | Yenidoğanda hipoglisemi | Kritik örnek