Çocuklarda ateş, küçük çocukların en sık yaşadığı sağlık sorunlarından biridir ve çoğu zaman vücudun bir enfeksiyonla savaştığını gösterir. Soğuk algınlığı, öksürük, su çiçeği, bademcik iltihabı gibi yaygın çocukluk hastalıkları ya da aşılar ateşe yol açabilir. İşin iyi tarafı şu: ateş çoğu çocukta 1 ile 4 gün içinde kendiliğinden normale döner.
Bu rehberde ateşin kaç derecede başladığını, evde nasıl bakım yapacağınızı, hangi hatalardan kaçınmanız gerektiğini ve hangi belirtilerde beklemeden yardım almanız gerektiğini bulacaksınız.
Çocuklarda kaç derece ateş sayılır?
Sağlıklı bir çocuğun vücut sıcaklığı kişiden kişiye biraz farklı olabilir. Genel kabul gören sınır 38 °C ve üzeridir. Ateşlenen bir çocukta şunları fark edebilirsiniz:
- Dokununca sıcaklık: Özellikle sırtı ve göğsü her zamankinden sıcaktır.
- Terleme: Çocuk nemli ve terli görünebilir.
- Genel isteksizlik: Halsiz, huzursuz ya da belirgin şekilde hasta görünebilir.
- Ateşli havale: Bazı çocuklarda ateşle birlikte kasılma nöbeti görülebilir.
Elle yoklamak ilk ipucunu verir ama karar vermek için yeterli değildir; mutlaka termometreyle ölçün. Bebeklere özel ölçüm ayrıntıları için bebeklerde ateş yazısına bakabilirsiniz.
Ateş evde nasıl doğru ölçülür?
Eczane ve marketlerde bulunan dijital termometre evde en pratik seçenektir. Kulaktan ve alından ölçen cihazlar hızlıdır ancak daha az güvenilirdir; sonuç şüpheliyse ölçümü koltuk altından ya da küçük bebeklerde doktorunuzun gösterdiği şekilde makattan tekrarlayın. Çocuk sakinken ölçün, dereceyi ve saati not edin. Bu notlar, doktorunuzla konuşurken ateşin nasıl seyrettiğini görmeyi kolaylaştırır.
Çocuğum ateşlendi, evde ne yapmalıyım?
Ateşi olan çocukların çoğu evde güvenle izlenebilir. Evde bakımın temel adımları şunlardır:
- Bol sıvı: Su, çorba, ayran gibi sıvıları sık sık ve azar azar verin. Anne sütü alan bebekte emzirmeye her zamanki gibi devam edin.
- İsteğe göre beslenme: İştahı varsa yemek verin; istemiyorsa zorlamayın, bu dönemde sıvı almak daha önemlidir.
- Sıvı kaybını izleme: Bezin az ıslanması, ağız kuruluğu, ağlarken gözyaşı olmaması ve gözlerin çökük görünmesi sıvı kaybına işaret eder.
- Sık kontrol: Gece de dahil olmak üzere çocuğunuzu düzenli aralıklarla kontrol edin.
- Evde dinlenme: Ateş sürerken kreşe ya da okula göndermeyin; hem dinlensin hem de enfeksiyonu başkalarına yaymasın.
- Gerekirse ateş düşürücü: Çocuk huzursuz, ağrılı ya da rahatsızsa yaşına ve kilosuna uygun bir ateş düşürücü verilebilir. Ürünün çocuğunuza uygun olduğunu kutusundan veya prospektüsünden kontrol edin; emin değilseniz eczacınıza ya da doktorunuza danışın.
Ateş düşürücünün amacı çocuğu rahatlatmaktır; dereceyi tamamen normale indirmek şart değildir. Rahatça oynayan ve sıvı alan bir çocuğa sırf termometredeki sayı yüzünden ilaç vermek gerekmez. İlaç seçimi ve doz için çocuklarda ateş düşürücü ilaçlar yazısına göz atın.
Ateşli çocukta hangi hatalardan kaçınmalı?
- Soyup soğuk suyla silmek: Ateş, enfeksiyona karşı doğal ve sağlıklı bir yanıttır. Çocuğu tamamen soymak ya da soğuk, sirkeli veya alkollü suyla silmek titremeye yol açar ve rahatlatmaz.
- Kat kat giydirmek: Kalın yorgan ve üst üste giysiler ısının atılmasını zorlaştırır; ince ve rahat giydirin.
- Aspirin vermek: 16 yaşından küçük çocuklara aspirin içeren ilaç verilmez.
- İki ilacı sırayla dönüştürmek: Doktor ya da hemşire özellikle önermedikçe iki farklı ateş düşürücüyü dönüşümlü vermeyin; karışıklık ve doz hatası riski artar.
- Küçük bebeğe kendi başınıza ilaç vermek: 3 aydan küçük bebeğe doktor görmeden ateş düşürücü vermeyin; bu yaşta önce ateşin nedeni değerlendirilmelidir.
- İlaç seçimini atlamak: Su çiçeği geçiren, sıvı kaybı olan, astımı bulunan, 6 aydan küçük ya da düşük kilolu çocuklarda bazı ateş düşürücüler uygun olmayabilir. Bu çocuklarda ilacı doktorunuzla birlikte seçin.
Ateş kaç gün sürerse doktora gidilmeli?
Aşağıdaki durumlarda aynı gün içinde çocuk doktorunuza ulaşın:
- 3 aydan küçük bebek: Ateşi 38 °C veya üzerindeyse ya da ateşi olduğundan şüpheleniyorsanız beklemeyin.
- 3–6 aylık bebek: Ateşi 39 °C veya üzerindeyse ya da ateşlendiğini düşünüyorsanız.
- Ateşle birlikte başka belirti: Döküntü gibi ek bir hastalık bulgusu varsa.
- Uzayan ateş: Ateş 5 gün ya da daha uzun sürdüyse.
- Değişen davranış: Yemek istemiyor, her zamanki hâlinde değil ve siz endişeleniyorsanız.
- Sıvı kaybı: Bezler pek ıslanmıyor, gözler çökük, ağlarken gözyaşı gelmiyor.
- Yanıtsız ateş: Ateş düşürücü çocuğu rahatlatmıyorsa.
Günlerdir süren ya da ilaca rağmen inmeyen ateş için çocuklarda düşmeyen ateş yazısı yol gösterici olabilir.
Hangi belirtilerde hemen 112 aranmalı?
Ateşle birlikte aşağıdakilerden biri varsa beklemeyin; 112'yi arayın ya da en yakın acil servise gidin:
- Ense sertliği veya çocuğun ışıktan aşırı rahatsız olması
- Solmayan döküntü: Cam bardağı döküntünün üzerine bastırdığınızda lekeler kaybolmuyorsa
- İlk kez ateşli havale: Kasılmalar kendiliğinden durmuyorsa
- Soğuk eller ve ayaklar: Gövde sıcakken el ve ayakların alışılmadık derecede soğuk olması
- Renk değişikliği: Ciltte morarma, gri ya da alacalı görünüm, her zamankinden belirgin solukluk; dudak veya dilde morarma (esmer tende fark etmek daha zor olabilir)
- Uyandırmakta güçlük: Aşırı uykulu, zor uyanan çocuk
- Sakinleşmeyen ağlama veya şaşkınlık: Durmadan ağlama, aşırı huzursuzluk ya da bilinç bulanıklığı
- Nefes sıkıntısı: Çok hızlı nefes, inleme sesi, nefes alırken karnın kaburgaların altına doğru çökmesi
- Tepkisizlik: Her zamanki gibi tepki vermiyor, beslenmeye ve oyuna hiç ilgi göstermiyor
Havale hakkında ayrıntılar için ateşli havale, gece yükselen ateşte izlenecek yol için çocuk gece ateşi ve acil durum rehberi yazılarını okuyabilirsiniz.
Çocuklarda ateşe neler sebep olur?
Ateşin en sık nedeni virüslerdir: soğuk algınlığı, grip, öksürük ve boğaz enfeksiyonları ilk sıralarda gelir. Su çiçeği, bademcik iltihabı, kulak ve idrar yolu enfeksiyonları da sık görülen nedenler arasındadır. Aşılardan sonra kısa süren ateş de olabilir ve genellikle zararsızdır. Ayrıntı için çocuklarda ateş neden olur ve aşı sonrası ateş yazılarına bakabilirsiniz.
Doktor muayenesinde neler yapılır?
Muayenede ateşin kaynağı bulunamazsa, özellikle 3 yaşından küçük çocuklarda doktorunuz idrar tahlili ya da bazı kan testleri isteyebilir. Hangi yaşta hangi testin neden yapıldığını ateşli çocukta doktor muayenesi ve tahliller yazısında ayrıntılı anlattık.