İnek sütü alerjisi, sütteki proteinlere karşı bağışıklık yanıtıdır. Laktoz intoleransından farklıdır; bebeklerde hem deri–solunum belirtileri hem de kusma, ishal veya kanlı kaka ile görülebilir.
Hangi belirtiler düşündürür?
- Erken tip: mama/süt sonrası dakikalar–saatler içinde kurdeşen, kusma, hırıltı
- Geç tip: günler içinde huzursuzluk, kanlı–mukuslu kaka, egzemada alevlenme, kilo alamama
- Ağır reaksiyon: solunum güçlüğü, şişlik, baygınlık → acil
Laktoz intoleransı ile farkı nedir?
Laktoz intoleransı şeker sindirim sorunudur; alerji proteinlere karşıdır. Bebeklerde “gerçek” primer laktoz intoleransı nadirdir; çoğu ishal sonrası geçici laktoz hassasiyetidir. Tanıyı aile kendi başına koymaz.
İlgili: anne sütü–inek sütü farkı, alerji testi, egzema.
Tanı nasıl yaklaşılır?
- Öykü ve muayene temeldir
- Eliminasyon: şüpheli proteinin diyetten çıkarılması (anne diyetı veya özel mama) hekim planıyla
- Gerekirse deri testi / spesifik IgE — her bebekte şart değildir
- Provokasyon yalnızca kontrollü ve güvenli ortamda
Beslenme ve mama seçimi
Emziren annede gerekirse inek sütü proteini kısıtlaması hekimle planlanır; rastgele tüm gıdaları kesmek anneyi yıpratır. Formül bebeklerde bazı durumlarda yoğun hidrolize veya amino asit bazlı mamalar kullanılır; keçi/manda sütü çoğu kez uygun alternatif değildir.
- 1 yaşından önce normal inek sütü ana besin olmamalıdır
- Etiket okuyun: bisküvi, hazır çorba vb. gizli süt proteini içerebilir
- Kalsiyum ve D vitamini uzun eliminasyonda planlanır
Ek gıda sürecinde ek gıdaya başlama ve ek gıda asistanı yardımcı olur.
Ne zaman hekime / acile?
- Solunum güçlüğü, dil–dudak şişliği
- Tekrarlayan kanlı kaka ve kilo alamama
- Şiddetli kusma, halsizlik
İlgili: meme reddi, reflü, randevu.
Emziren anne diyeti nasıl planlanır?
Her emziren anneye sıkı süt–yoğurt yasağı gerekmez. Şüpheli geç tip belirtilerde hekim, sınırlı süreli eliminasyon ve sonra kontrollü geri ekleme önerebilir. Annenin kalsiyum ve protein ihtiyacı unutulmamalı; rastgele “her şeyi kes” yaklaşımı yorgunluk ve süt azalması yaratır.
Bebek kilo alıyorsa, gaitada kan yoksa ve egzema kontrol altındaysa acele eliminasyon şart olmayabilir. Karar muayene ve izlemle verilir.
Kreş ve etiket okuma
Bisküvi, çikolata, hazır çorba, bazı ekmekler ve işlenmiş et ürünleri gizli süt proteini içerebilir. Kreş/okulda “süt yok” yazmak yetmez; personelin etiket okuması ve alternatif menü net olmalıdır. Adrenalin otoenjektörü ağır IgE tipinde hekim kararıyla reçete edilir; her CMPA vakasında otomatik değildir.
İlk yaşta demir ve büyüme takibi eliminasyon diyetinde daha da kritiktir; demir eksikliği yazısıyla birlikte okuyun.
Evde izlem notu tutun
Şikâyetin başladığı saat, ateş ölçüleri, bez veya idrar sayısı, kusma adedi ve denediğiniz destekleri kısa not alın. Bu kayıt telefon danışmasını ve yüz yüze muayeneyi hızlandırır.
Çocuğun genel durumu (uyanıklık, gülümseme, oyun) ölçü kadar önemlidir. Sayı iyi görünse bile belirgin halsizlikte beklemeyin.
Ankara’da izlem ve randevu
Bu yazı genel bilgilendirmedir; yaş, kilo eğrisi ve muayene bulguları planı değiştirir. Çayyolu ve Beytepe muayenehanemizde yakın şikayette değerlendirme planlanabilir. Ağır solunum sıkıntısı veya bilinç değişikliğinde 112’yi arayın.
Sağlam çocuk izleminde bu konuları da sorabilirsiniz; erken soru sormak çoğu kez daha ağır tabloyu önler. Randevu için iletişim sayfasını kullanabilirsiniz.
Aile bakımı ve dinlenme
Hasta çocuk bakımı yorucudur; nöbeti paylaşın. El hijyeni ve sık dokunulan yüzeylerin temizliği ev içi yayılımı azaltır. İyileşme döneminde uykuya izin verin; zorla beslemek yerine sık küçük denemeler yapın.
Kreş veya okul dönüşü için ateşin düşmüş ve genel durumun iyi olması beklenir. Şüphede hekiminize danışın.
Ne zaman yeniden değerlendirilir?
İlk günlerde düzelme beklenirken ani kötüleşme, yeni ateş, solunum zorluğu, kanlı gaita veya hiç idrar yapmama yeniden değerlendirme gerektirir. “Dün doktora gittik, bugün daha kötü” tablosunda tekrar aramaktan çekinmeyin.
Kronik veya sık tekrarlayan şikayetlerde tek atak tedavisi yetmez; tetikleyiciler ve büyüme izlemi birlikte planlanır.