Bebeğin boğazına bir şey kaçması, yani solunum yolunun yiyecek veya küçük bir cisimle tıkanması, dakikalar içinde hayatı tehdit edebilen bir acil durumdur. İyi haber şu: ailelerin çoğu doğru hareketleri önceden öğrendiğinde tıkanıklığı ambulans gelmeden açabilir. En sık neden üzüm, sosis, kuruyemiş gibi yiyecekler; bozuk para, düğme pil, balon ve küçük oyuncak parçalarıdır.
Bebeğin boğazına bir şey kaçarsa ne yapılır? (kısa cevap) — Bebek güçlü öksürüyor veya ağlıyorsa müdahale etmeyin, öksürmesine izin verip yakından izleyin. Ses çıkaramıyor, nefes alamıyor ya da morarıyorsa bir yaş altı bebeğe 5 sırta vurma ve ardından 5 göğüs basısı uygulayın ve cisim çıkana ya da bebek bilincini kaybedene kadar dönüşümlü sürdürün. Yanınızda biri varsa hemen 112’yi aratın. Bebeklerde karına bası yapılmaz.
Öksüren bebeğe müdahale etmeli miyim?
Etkili öksürük, vücudun en güçlü temizleme mekanizmasıdır. Bebek ağlayabiliyor, ses çıkarabiliyor ve güçlü öksürüyorsa tıkanıklık kısmidir; bu sırada sırta vurmak ya da ağza parmak sokmak cismi daha derine itebilir. Bebeği dik tutun, sakin kalın ve öksürüğün cismi çıkarmasını bekleyin. Öksürük zayıflar, nefes hışıltılı hâle gelir veya dudaklar morarırsa tıkanıklık ağırlaşıyordur ve hemen müdahale edilmelidir.
Solunum yolu tamamen tıkandığını nasıl anlarım?
- Sessizlik: Bebek ağlayamıyor, öksürüğü sessiz veya hiç yok.
- Nefes çabası: Göğüs içe çekiliyor ama hava girmiyor ya da tiz bir ses duyuluyor.
- Renk değişimi: Dudaklarda ve yüzde morarma veya grileşme.
- Tepki azalması: Bebek gevşiyor, gözleri kayıyor, bilinç bulanıyor.
Bir yaş altı bebekte sırta vurma ve göğüs basısı nasıl yapılır?
- Yüzüstü pozisyon: Oturun, bebeği yüzüstü önkolunuzun üzerine yatırın ve kolunuzu uyluğunuza dayayın. Elinizle çenesini destekleyin, başı gövdesinden biraz aşağıda kalsın. Boğazına bastırmayın.
- 5 sırta vurma: Diğer elinizin topuğuyla iki kürek kemiğinin arasına, aşağı ve ileri doğru 5 kez kuvvetli vurun. Her vuruştan sonra cismin çıkıp çıkmadığına bakın.
- Sırtüstü çevirin: Başını destekleyerek bebeği diğer kolunuzun üzerine sırtüstü çevirin; baş yine gövdeden aşağıda olsun.
- 5 göğüs basısı: Göğüs kemiğinin alt yarısına, meme uçlarını birleştiren çizginin hemen altına tek elinizin topuğuyla 5 kez hızlı ve kuvvetli bastırın. Kalp masajından daha yavaş ve daha belirgin basılar olmalıdır.
- Döngüyü sürdürün: Cisim çıkana, bebek ağlayana veya nefes alana kadar 5 sırta vurma ve 5 göğüs basısını dönüşümlü uygulayın.
Bebek bilincini kaybederse onu sert bir zemine yatırın, 112’yi arayın ya da aratın ve hemen kalp masajı ve suni solunuma (CPR) başlayın. Her suni nefesten önce ağza bakın; cismi görüyorsanız parmağınızla dikkatle alın, görmüyorsanız körlemesine parmak sokmayın.
Bir yaşından büyük çocukta ne değişir?
| 1 yaş altı bebek | 1 yaş üstü çocuk | |
|---|---|---|
| İlk adım | 5 sırta vurma (yüzüstü, baş aşağıda) | 5 sırta vurma (öne eğik, ayakta veya dizde) |
| İkinci adım | 5 göğüs basısı (tek elin topuğu) | 5 karın basısı (Heimlich manevrası) |
| Karına bası | Yapılmaz | Yapılır |
| Bilinç kaybolursa | 112 ve CPR | 112 ve CPR |
Karın basısında çocuğun arkasına geçin, kollarınızla belinden sarın, bir elinizi yumruk yapıp göbeğin biraz üstüne yerleştirin ve diğer elinizle kavrayarak içeri ve yukarı doğru hızlı çekin. Başarılı bir müdahale sonrasında bile çocuk mutlaka hekim tarafından değerlendirilmelidir; özellikle karın basısı yapıldıysa veya öksürük sürüyorsa.
Hangi yiyecek ve eşyalar boğulma riski taşır?
- Yuvarlak ve kaygan yiyecekler: Bütün üzüm, kiraz domates, zeytin; bunları dörde bölerek verin.
- Sosis ve benzeri: Halka şeklinde değil, uzunlamasına ince şeritler hâlinde kesin.
- Sert ve küçük yiyecekler: Bütün kuruyemiş, patlamış mısır, sert şeker ve çiğ havuç dilimleri küçük çocuklara verilmemeli.
- Eşyalar: Bozuk para, düğme pil, mıknatıs, patlamış balon parçası, küçük oyuncak parçaları ve kapaklar.
Yemek sırasında çocuğun oturmasını sağlayın; yürürken, koşarken, ağlarken veya araçta yemek riski artırır. Ek gıdaya geçişte doku ve boyut seçimi için ek gıdaya geçiş yazımıza bakabilirsiniz. Düğme pil yutma şüphesi belirti olmasa bile acildir; ayrıntı çocuklarda zehirlenme ilk yardım yazımızda.
Bu hareketleri nasıl öğrenebilirim?
Okumak ilk adımdır, ancak elin ve kolun doğru konumu en iyi uygulamalı eğitimde öğrenilir. Bebek ve çocuk ilk yardım kurslarına katılmanızı, bakıcı ve büyükanne–büyükbabaların da bu eğitimi almasını öneririz. Evde güvenlik düzenlemeleri için emekleme dönemi ev güvenliği yazımız yol gösterir.
İlgili: bebeklerde kalp masajı ve suni solunum, çocuklarda suda boğulma, bebek ve çocuklarda kanama, bebeklerde hastalık belirtileri, çocuklar için güvenli oyuncak seçimi.