Çocuklarda zehirlenme en sık bir ile beş yaş arasında, evde ve çoğu zaman ebeveynin gözü önünde, birkaç saniyelik bir dikkatsizlikte olur. Merak eden, her şeyi ağzına götüren küçük çocuklar için ilaçlar, temizlik malzemeleri, kozmetikler ve bitkiler başlıca risklerdir. Yetişkinde zararsız bir tablet bile küçük bir çocukta ciddi zehirlenmeye yol açabilir. Türkiye’de Ulusal Zehir Danışma Merkezi (UZEM) 7 gün 24 saat ücretsiz olarak 114 numarasından hizmet verir.
Çocuk zehirli bir şey içtiğinde ne yapılır? (kısa cevap) — Kusturmaya çalışmayın ve uzman söylemedikçe süt, su veya başka bir şey içirmeyin. Ağzındaki kalıntıyı temizleyin, ürünün kutusunu yanınıza alın ve belirti olmasa bile 114 UZEM’i arayın. Çocuk bayıldıysa, nöbet geçiriyorsa veya nefes almakta zorlanıyorsa hemen 112’yi arayın.
Numaraları şimdi kaydedin: 112 Acil Çağrı ve 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi numaralarını telefonunuza kaydedin ve bakıcı, büyükanne–büyükbaba gibi çocuğa bakan herkesin bu numaraları bildiğinden emin olun.
Zehirlenmeyi nasıl fark ederim?
Çocuğu açık ya da boş bir ilaç kutusu, temizlik şişesi veya kozmetik ürünle yakaladıysanız, belirti olmasa bile zehirlenme olabileceğini düşünün. Aşağıdaki bulgular da şüphe uyandırmalıdır:
- Ağız ve yüzde: Dudakta, ağızda veya ellerde yanık, kızarıklık ya da leke; nefeste kimyasal koku.
- Sindirimde: Nedeni açıklanamayan kusma, salya artışı, yutkunamama.
- Davranışta: Aşırı uykululuk, sersemlik, dengesizlik veya olağandışı huzursuzluk.
- Ciddi bulgular: Nefes darlığı, nöbet, bilinç kaybı.
Zehirlenmenin türüne göre ilk yardım nasıl değişir?
| Nasıl temas etti? | Hemen ne yapılır? | Yapılmaması gereken |
|---|---|---|
| Yutma (ilaç, deterjan, çamaşır suyu, bitki) | Ağızdaki kalıntıyı temizleyin, kutuyu alın, 114’ü arayın | Kusturmak; süt, yoğurt, tuzlu su içirmek |
| Solunma (karbonmonoksit, gaz, duman, sprey) | Çocuğu temiz havaya çıkarın, sıkı giysileri gevşetin; belirti varsa 112 | Gazlı ortamda elektrik düğmesine dokunmak, çakmak yakmak |
| Cilt teması (temizlik ürünü, lavabo açıcı, tarım ilacı) | Eldivenle kirli giysileri çıkarın, cildi 15 dakika bol serin suyla yıkayın | Kimyasala çıplak elle dokunmak, cildi ovmak |
| Göz teması | Göz kapaklarını açık tutarak 15 dakika akan suyla yıkayın | Gözü ovmak, göz damlası veya başka sıvı damlatmak |
Neden kusturmamak gerekir?
Kusturmak eskiden önerilen bir uygulamaydı; bugün zararlı olduğu biliniyor. Çamaşır suyu, lavabo açıcı ve bulaşık makinesi deterjanı gibi yakıcı maddeler geri gelirken yemek borusunu ikinci kez yakar. Gazyağı, benzin ve lamba yağı gibi maddeler kusma sırasında akciğere kaçarak ağır zatürreye yol açar. Uykulu veya nöbet geçiren çocukta kusma, mide içeriğinin nefes yoluna kaçma riskini artırır. Süt, yoğurt veya tuzlu su da panzehir değildir; UZEM veya hekim yönlendirmediği sürece hiçbir şey içirmeyin.
UZEM’i ararken hangi bilgiler hazır olmalı?
- Ürün: Adı, etkin maddesi ve mümkünse kutunun fotoğrafı.
- Miktar ve saat: Ne kadar alındığı veya kutuda ne kadar eksildiği; olayın saati.
- Çocuk: Yaşı, yaklaşık kilosu, bilinen hastalıkları ve kullandığı ilaçlar.
- Belirtiler: Şu ana kadar gözlediğiniz değişiklikler.
Hastaneye gitmeniz gerekirse ürünün kutusunu veya şişesini yanınıza alın.
Karbonmonoksit zehirlenmesi nasıl anlaşılır?
Karbonmonoksit renksiz ve kokusuz bir gazdır; soba, şofben, kombi, mangal ve kapalı garajda çalışan araçlardan sızabilir. Evde birden fazla kişide aynı anda baş ağrısı, bulantı, kusma, halsizlik ve uykululuk olması en önemli ipucudur. Bebekler bu gaza yetişkinlerden daha hassastır. Şüphede hemen pencereleri açın, herkesi dışarı çıkarın, cihazı kapatın ve 112’yi arayın. Soba ve kombilerin düzenli bakımı ile karbonmonoksit dedektörü en etkili korunma yollarıdır.
Düğme pil ve mıknatıs yutma neden acildir?
Saat, kumanda ve oyuncaklardaki yassı düğme piller yemek borusunda takılırsa iki saat içinde ciddi yanık yapabilir. Birden fazla küçük mıknatıs yutulduğunda bağırsak duvarlarını arasına sıkıştırıp delebilir. Çocuk iyi görünse bile pil veya mıknatıs yuttuğundan şüpheleniyorsanız beklemeden en yakın acil servise gidin.
Evde zehirlenmeleri nasıl önleyebilirim?
- İlaçlar: Tüm ilaçları, vitaminleri ve demir şuruplarını kilitli ve yüksek bir dolapta saklayın; çantada veya komodinde bırakmayın. İlaca “şeker” demeyin.
- Temizlik ürünleri: Orijinal kaplarında, kilitli dolapta tutun; asla su şişesine veya bardağa aktarmayın.
- Kullanım anı: Kaza en sık ürün kullanılırken olur; telefon veya kapı çaldığında şişeyi yanınıza alın.
- Ziyaretler: Büyükanne–büyükbaba evlerinde ilaçlar genellikle ortadadır; ziyaret öncesi kontrol edin.
- Doz kontrolü: Çocuğa ilaç verirken dozu ölçü kaşığıyla ve ışıkta kontrol edin; iki ebeveynin aynı ilacı iki kez vermemesi için not tutun.
Evde güvenlik düzenlemeleri için emekleme dönemi ev güvenliği yazımıza bakabilirsiniz. Kusma ve ishalin besin kaynaklı olup olmadığını ayırt etmek için mide gribi mi, besin zehirlenmesi mi yazımız yol gösterir.
İlgili: bebeğin boğazına bir şey kaçarsa, çocuklarda yanık ilk yardım, kalp masajı ve suni solunum, gece acil durum rehberi, çocuklarda kurşun zehirlenmesi, bebek ve çocuklar için mutfak güvenliği.