Teratojen, bebeğin yapı veya işlev gelişimini bozabilecek her türlü etkiye denir: ilaçlar, alkol, sigara, kimyasallar ve radyasyon. Tüm doğumsal anomalilerin yalnızca küçük bir kısmının kesin teratojen nedeni bilinir; yine de bilinen risklerden kaçınmak en etkili korunmadır.
Organ oluşumu ve folat
Organ oluşumu gebeliğin yaklaşık 60. gününden itibaren yoğunlaşır; bu dönemde zararlı maruziyet en yüksek riski taşır. Folat metabolizması bozukluğu nöral tüp defektleri ile ilişkilidir; gebelik öncesi ve erken gebelikte folik asit desteği önerilir. Sigara ve alkol bu dönemde kesinlikle önerilmez.
İlaç kategorileri
İlaçlar risk düzeyine göre sınıflanır: insan çalışmalarında risk görülmeyenler, hayvan verisi olumlu olanlar, risk-fayda dengesi gerektirenler, insan fetal riski kanıtlanmış ancak yaşamsal durumlarda kullanılabilenler ve fetal anomaliler nedeniyle kesinlikle önerilmeyenler. Warfarin gibi antikoagülanlar fetal kemik ve burun gelişimini etkileyebilir; heparin alternatif olarak düşünülebilir.
Detaylı ilaç listesi için gebelikte ilaç maruziyeti yazısına bakın.
Radyasyon
Tanı amaçlı düşük doz radyasyon genelde 40 haftalık gebelikte birikmiş çevresel dozun altında kalır. Yüksek doz maruziyet (on bin milirad üzeri) merkezi sinir sistemi hasarı, mikrosefali ve büyüme kısıtlığı riskini artırır. Tanısal görüntüleme endikasyonu hekimle netleştirilir; gereksiz tekrarlı taramalardan kaçınılır.
Doğum sonrası izlem
Teratojen maruziyeti öyküsü olan bebeklerde yapısal anomali taraması, büyüme ve nörogelişim izlemi planlanır. Ultrason bulguları, sağlam çocuk takibi ve yüksek riskli bebek protokolleri birlikte uygulanır.