COVID-19, yetişkinlerde olduğu gibi çocuklarda da görülebilen bir enfeksiyondur. Çocuklar virüsü yetişkinler kadar kolay kapabilir; ancak çoğu çocukta hastalık hafif seyreder veya hiç belirti vermez. Yine de bazı çocuklar hastaneye yatış gerektirecek kadar ağır hastalık geçirebilir.
Çocuklar COVID-19'dan ne kadar etkilenir?
Çocuklar ve gençler tüm dünya genelinde COVID-19 vakalarının küçük bir bölümünü oluşturur. Beş yaşın altındaki çocuklar en düşük vaka oranına sahip gruptur. Çocuklarda belirtilerin hafif olması veya hiç ortaya çıkmaması nedeniyle test sayısı da düşük kalabilir; bu da gerçek vaka sayısının bilinenden yüksek olabileceği anlamına gelir.
Enfekte çocukların önemli bir kısmı belirtisiz (asemptomatik) kalabilir. Ancak belirtisiz çocuklar da virüsü çevrelerine bulaştırabilir; bu nedenle tedbirler tüm yaş grupları için önemlidir.
Hangi çocuklar ağır hastalık riski taşır?
COVID-19 çoğu çocukta hafif geçse de bazı durumlar ciddi hastalık riskini artırır:
- Birden fazla kronik hastalığı olan çocuklar: Kalp, akciğer veya sinir sistemi hastalıkları bir arada olduğunda risk yükselir
- Zayıflamış bağışıklık sistemi: İmmün yetmezlik veya bağışıklığı baskılayan tedavi alan çocuklar
- Prematüre doğmuş bebekler: Erken doğum öyküsü olan çocuklar, özellikle bir yaşın altındayken daha yüksek risk altındadır
- Obezite: Aşırı kilolu çocuklar ve ergenlerde ciddi seyir riski artar
- Tip 1 veya tip 2 diyabet
- Yaş: Bir yaşından küçük bebekler ve 12 yaşından büyük ergenler daha yüksek risk grubundadır
Birden fazla risk faktörünün bir arada bulunması ciddi COVID-19 olasılığını daha da artırır. Kronik hastalığı olan çocuklarda hastalığın iyi yönetilmesi de koruyucu bir etkendir.
Bir yaşından küçük bebekler neden özel risk grubundadır?
Bir yaşının altındaki bebekler, büyük çocuklara kıyasla ağır hastalık açısından daha fazla risk taşıyabilir. Bu, özellikle prematüre doğum öyküsü olan bebekler için geçerlidir. Yenidoğan bebekler virüsü genellikle doğumdan sonra hasta bakıcılarından alır; anne karnında bulaş çok nadirdir. Bu nedenle bebeğe bakan aile bireylerinin hastalık belirtisi olduğunda temasa dikkat etmesi önemlidir.
MIS-C (Çocuklarda Çoklu Organ İltihabı Sendromu) nedir?
MIS-C, COVID-19 enfeksiyonuyla bağlantılı nadir ama ciddi bir durumdur. Bu sendromda çocuklarda ateş, kanda iltihap belirteçlerinde yükselme ve birden fazla organda (beyin, göz, kalp, akciğer, böbrek, sindirim sistemi, cilt) iltihap gelişebilir.
MIS-C belirtileri genellikle COVID-19 enfeksiyonundan sonraki iki ay içinde ortaya çıkar. Nadir görülse de yoğun bakım gerektiren ciddi bir tablodur.
MIS-C belirtileri nelerdir?
- Düşmeyen ateş: Birkaç gün süren ve düşürülemeyen ateş
- Karın belirtileri: Karın ağrısı, kusma veya ishal
- Cilt döküntüsü
- Göz kızarıklığı: Gözün beyaz kısmında kızarıklık
- Dudak, dil, el veya ayaklarda şişlik
MIS-C acil belirtileri
- Göğüste ağrı veya baskı hissi
- Uyanık kalma veya uyanma güçlüğü
- Nefes almada zorluk
- Dudak veya tırnak dibi gri-mavi renk değişikliği
- Şiddetli karın ağrısı
- Bilinç bulanıklığı
MIS-C belirtileri görüldüğünde acil tıbbi yardım aranmalıdır. Çoğu çocuk hastanede uygun tedaviyle hızla iyileşir ve kalıcı bir sorun yaşamaz.
Long COVID (uzun COVID) çocuklarda görülür mü?
Evet, çocuklarda da COVID-19 sonrasında uzayan belirtiler görülebilir. Bu durum "post-COVID sendromu" veya "long COVID" olarak adlandırılır ve genellikle ağır hastalık geçirenlerde daha sık rastlanır.
Ergenlerle yapılan bir çalışmada, COVID-19 geçiren gençlerin yaklaşık yedide birinin 15 hafta sonra hâlâ bazı belirtiler yaşadığı saptanmıştır. En sık görülen uzun dönem belirtiler:
- Aşırı yorgunluk: Günlük yaşamı etkileyen bitkinlik
- Baş ağrısı
- Nefes darlığı
- Odaklanma ve düşünme güçlüğü
- Uyku sorunları
- Sindirim problemleri
- Kas veya eklem ağrısı
- Hızlı kalp atışı
Bazı belirtiler belirli aktivitelerden sonra kötüleşebilir. Haftalarca süren yorgunluk veya okul performansını etkileyen yakınmalarda çocuk hekiminizle görüşün.
Çocukların bulaştırıcılığı ne kadardır?
Her yaştan çocuk virüsü kapabilir ve başkalarına bulaştırabilir. Belirtili çocuklarda burun ve boğazdaki virüs miktarı yetişkinlere yakın düzeyde olabilir. Ancak temas izleme çalışmaları, küçük çocukların yetişkinlere göre daha az bulaştırıcı olabileceğini düşündürmektedir.
Ergenler arasında pozitif test oranının daha yüksek olması, virüsün bu yaş grubunda daha kolay tutunabileceğine işaret edebilir.
Ne zaman doktora gidilmeli?
- Üç aydan küçük bebekte 38°C üzeri ateş veya 35,5°C altı vücut sıcaklığı
- Nefes almada güçlük: hırıltı, burun kanadı açılması, göğüs çekilmesi
- Dudak veya tırnaklarda renk değişikliği
- Uyanık kalmada zorluk, aşırı halsizlik
- Beslenme reddi veya dehidrasyon belirtileri (az idrar, kuru ağız)
- Düşmeyen ateş ve döküntü birlikteliği
- Durmayan kusma veya ishal
Ateş yönetimi hakkında ayrıntılı bilgi için bebeklerde ateş rehberi ve çocuklarda ateş nedenleri yazılarına bakabilirsiniz.
İlgili: COVID-19 belirtileri ve korunma, bağışıklık sistemi, salgın döneminde çocuklarda uyku, randevu.