Anne sütü ve HMO araştırmalarında birçok terim, kısaltma ve molekül ismi geçer. Bu sözlük, ailelerin ve sağlık profesyonellerinin bu kavramları anlamasını kolaylaştırmak için hazırlanmıştır.
Genel HMO bilgisi: HMO nedir. Bağışıklık: HMO ve bağışıklık.
Genel Terimler
HMO (Human Milk Oligosaccharides)
Türkçe: İnsan Sütü Oligosakkaritleri. Anne sütüne özgü, yapısal olarak çeşitli, sindirilmeyen karbonhidratlardır. Bebek bunları kalori için kullanmaz; asıl işlevleri flora desteği, patojen koruması ve bağışıklık modülasyonudur. Anne sütünde üçüncü en bol katı bileşen olarak kabul edilir.
Oligosakkarit
3–10 monosakkarit (basit şeker) biriminden oluşan karbonhidrat zinciridir. HMO'lar genellikle 3–22 monosakkarit içerir. "Oligo" Yunanca "az" anlamına gelir.
Prebiyotik
Sindirilmeden bağırsağa ulaşan ve yararlı bakterileri seçici olarak besleyen bileşenlerdir. HMO'lar anne sütündeki doğal prebiyotiklerdir. Bifidobakteriler HMO'ları fermente ederek büyür.
Flora: bifidobakteri yazısı.
Probiyotik
Canlı yararlı mikroorganizmalardır (ör. Lactobacillus, Bifidobacterium). Prebiyotiklerden farklı olarak canlı bakteri içerir. HMO'lar probiyotik değil, prebiyotiktir.
Antiadezif / Tuzak Reseptör
HMO'ların patojenleri "yanlış hedefe" bağlayarak mukozaya yapışmalarını engellemesi. Mikroplar HMO'lara tutunur ve dışkıyla atılır.
Ayrıntı: tuzak reseptör yazısı.
İmmünomodülasyon
Bağışıklık yanıtının düzenlenmesi. HMO'lar sitokin üretimini, T hücre dengesini ve inflamatuar yanıtları etkileyebilir.
Ayrıntı: bağışıklık etkileşimi.
Yapısal Sınıflandırma
Fukozile HMO'lar
Fukoz şekeri eklenmiş HMO'lardır. Tüm HMO'ların %35–50'sini oluşturur. Örnekler: 2′-FL, 3-FL, LNFP-I. Genellikle anti-inflamatuar profil gösterir.
Siyalile (Asidik) HMO'lar
Siyalik asit (N-asetilnöraminik asit) eklenmiş HMO'lardır. Tüm HMO'ların %12–14'ünü oluşturur. Örnekler: 3′-SL, 6′-SL, DSLNT. Beyin gelişimi ve NEC araştırmalarında öne çıkar.
Nötral (Çekirdek) HMO'lar
Fukoz veya siyalik asit içermeyen HMO'lardır. Tüm HMO'ların %42–55'ini oluşturur. Örnekler: LNT, LNnT, LNH.
Temel Yapı Taşları (Monosakkaritler)
Glukoz (Glc)
Tüm HMO'ların temelindeki laktoz çekirdeğinin bir parçası.
Galaktoz (Gal)
Laktoz çekirdeğinin diğer parçası; HMO uzantılarında da bulunur.
N-Asetilglukozamin (GlcNAc)
HMO zincirini uzatan birim. Lakto-N-bioz ve N-asetillaktozamin yapılarında bulunur.
Fukoz (Fuc)
Fukozile HMO'lara eklenen şeker. α1-2, α1-3 veya α1-4 bağlarıyla bağlanır.
Siyalik Asit (Sia / NeuAc)
N-asetilnöraminik asit. Siyalile HMO'lara eklenir. Beyin gelişimi tartışmalarında önemli.
Başlıca HMO Molekülleri
2′-FL (2′-Fukozillaktoz)
Anne sütünde en bol bulunan HMO; tüm HMO'ların yaklaşık %30'unu oluşturur. Sekretör annelerde yüksektir. Formüllere eklenen ilk HMO'lardan biridir. Araştırmalarda enfeksiyon koruması, bağışıklık modülasyonu ve beyin gelişimi ile ilişkilendirilir.
Yapı: Laktoz + fukoz (α1-2 bağı)
3-FL (3-Fukozillaktoz)
Fukozile HMO. Non-sekretör annelerde görece yüksektir. Bağışıklık ve flora araştırmalarında incelenir.
Yapı: Laktoz + fukoz (α1-3 bağı)
LNT (Lakto-N-tetraoz)
Nötral HMO. Bifidobakteri substratı olarak önemlidir. Formüllere eklenen HMO'lardan biridir.
Yapı: Laktoz + lakto-N-bioz
LNnT (Lakto-N-neotetraoz)
Nötral HMO. B. infantis için önemli substrat; deneysel diyetlerde bifidobakteri bolluğunu belirgin artırabilir. FDA ve EFSA onaylı; formüllere eklenir.
Yapı: Laktoz + N-asetillaktozamin
3′-SL (3′-Siyalillaktoz)
Siyalile HMO. TLR4 inhibisyonu ve bağışıklık modülasyonu araştırmalarında öne çıkar. Beyin gelişimi tartışmalarına girer.
Yapı: Laktoz + siyalik asit (α2-3 bağı)
6′-SL (6′-Siyalillaktoz)
Siyalile HMO. NEC ve nörogelişim araştırmalarında 2′-FL ile birlikte incelenir. FDA ve EFSA onaylı.
Yapı: Laktoz + siyalik asit (α2-6 bağı)
DSLNT (Disiyalillakto-N-tetraoz)
İki siyalik asit içeren HMO. NEC korumasında en etkili bulunan HMO'dur. Yapısal spesifisite kritiktir; tek bir siyalik asidin çıkarılması korumayı ortadan kaldırır.
NEC: prematüre ve NEC.
LNFP-I, II, III (Lakto-N-fukopentaoz)
Beş monosakkaritli fukozile HMO'lar. LNFP-I sekretör annelerde yüksektir. LNFP-III, TLR4 aktivasyonu ve tip-2 dendritik hücre olgunlaşması ile ilişkilendirilir.
LNH (Lakto-N-heksaoz)
Altı monosakkaritli nötral HMO.
LDFT (Lakto-di-fukotetraoz)
İki fukoz içeren HMO. Kalivirus ishali ile ters ilişki bildirilmiştir.
Genetik ve Profil Terimleri
Sekretör (Se+)
FUT2 geni aktif olan anneler. α1-2 fukozile HMO'ları (2′-FL, LNFP-I) bol üretir. Dünya genelinde annelerin %70–80'i sekretördür.
Non-Sekretör (Se−)
FUT2 geni inaktif olan anneler. 2′-FL çok düşük veya yoktur; 3-FL ve LNFP-II görece yükselir. Emzirmeyi bırakma gerekçesi değildir.
Ayrıntı: sekretör–Lewis yazısı.
Lewis Pozitif (Le+)
FUT3 geni aktif olan anneler. α1-3/4 fukozilasyonu mümkün kılar.
FUT2 / FUT3
Fukoziltransferaz enzimleri kodlayan genler. HMO profilini belirleyen ana genetik faktörler.
Klinik ve Araştırma Terimleri
NEC (Nekrotizan Enterokolit)
Prematüre bebeklerde bağırsak duvarının hasar gördüğü ciddi hastalık. Anne sütü NEC riskini azaltır; DSLNT en etkili koruyucu HMO olarak öne çıkar.
Ayrıntı: NEC ve beyin.
GALT (Gut-Associated Lymphoid Tissue)
Bağırsak ilişkili lenfoid doku. HMO'lar GALT üzerinden bağışıklığı etkileyebilir.
SCFA (Short-Chain Fatty Acids)
Kısa zincirli yağ asitleri. HMO fermentasyonundan üretilir; bariyer ve bağışıklık sinyallerine katkıda bulunur.
Treg (Düzenleyici T Hücresi)
Aşırı bağışıklık yanıtını baskılayan T hücre alt tipi. HMO'lar Treg oluşumunu destekleyebilir.
Sitokin
Bağışıklık hücreleri arasında iletişim sağlayan sinyal molekülleri. HMO'lar sitokin üretimini modüle edebilir.
Formül ve Düzenleme Terimleri
GOS (Galaktooligosakkaritler)
Formüllere eklenen prebiyotik oligosakkaritler. HMO değildir; yapısal olarak farklıdır.
FOS (Fruktooligosakkaritler)
Formüllere eklenen bir diğer prebiyotik. HMO değildir.
GRAS (Generally Recognized as Safe)
ABD'de "genel olarak güvenli kabul edilen" statüsü. 2′-FL ve LNnT bu statüye sahiptir.
Novel Food
AB'de yeni gıda düzenlemesi. HMO'lar bu kategoride değerlendirilir.
İlgili konular
Bu sözlük bilgilendirme amaçlıdır; emzirme, formül veya prematüre bakımı bireysel hekim planına aittir. Terimler bilgiyi anlamayı kolaylaştırır; karar her zaman bebeğin klinik durumuyla birlikte verilir.
Ankara Çayyolu / Beytepe'de yüz yüze danışmanlık için randevu alabilirsiniz.