B12 vitamini eksikliği, yetersiz alım, emilim bozukluğu veya metabolizma hastalıkları nedeniyle gelişebilir. Özellikle vejetaryen beslenen çocuklar ve emilim sorunu olanlar risk altındadır.
B12 eksikliği neden olur?
B12 vitamini eksikliğinin başlıca nedenleri pernisiyöz anemi ve besinlerde bulunan B12'nin malabsorpsiyonudur. Çocuklarda eksiklik nedenleri üç grupta toplanabilir:
1. Yetersiz alım
- Vejetaryen/vegan beslenme: B12 sadece hayvansal kaynaklarda bulunur
- Anne sütüyle beslenen bebekler: B12 eksikliği olan annelerin bebekleri risk altındadır
- Kötü diyet uygulamaları: Fenilketonüri diyeti gibi kısıtlı diyetler
2. Emilim bozukluğu
- Pernisiyöz anemi: Otoimmün gastrit nedeniyle intrinsik faktör eksikliği
- Mide ameliyatı: Gastrektomi sonrası intrinsik faktör üretimi azalır
- İleum hastalıkları: Crohn hastalığı, çölyak hastalığı, ileal rezeksiyon
- Pankreas yetmezliği: R proteininin parçalanması bozulur
- Bakteriyel aşırı çoğalma: Bağırsak bakterileri B12'yi tüketir
- Parazitler: Diphyllobothrium latum (balık tenyası)
3. İlaç etkileşimleri
- Metformin: Uzun süreli kullanımda B12 emilimini azaltır
- Proton pompa inhibitörleri: Mide asidini azaltarak B12 serbestleşmesini engeller
- H2 reseptör blokerleri: Benzer mekanizma
- Kolşisin: İleal emilimi bozar
Pernisiyöz anemi nedir?
Pernisiyöz anemi, otoimmün gastrit nedeniyle mide parietal hücrelerinin hasar görmesi ve intrinsik faktör üretiminin durmasıyla oluşur. B12 emilimi tamamen bozulur.
- Otoimmün mekanizma: Parietal hücre ve intrinsik faktör antikorları oluşur
- Yaş: 60 yaş üzerinde %2 oranında görülür
- Çocuklarda: Nadir, genellikle juvenil pernisiyöz anemi şeklinde
- Tedavi: Ömür boyu B12 enjeksiyonu gerekir
Çocuklarda B12 eksikliği risk faktörleri
- Vegan annelerin emzirdiği bebekler: Anne sütünde B12 yetersiz olur
- Vejetaryen çocuklar: Hayvansal kaynak almayan çocuklar
- Çölyak hastalığı: İleal emilim bozulur
- Crohn hastalığı: Terminal ileum tutulumu
- Kısa bağırsak sendromu: İleal rezeksiyon sonrası
- Doğuştan metabolizma hastalıkları: Transkobalamin eksikliği, kobalamin metabolizma bozuklukları
Kalıtsal B12 metabolizma bozuklukları
Çocuklarda B12 eksikliğinin önemli bir nedeni de kalıtsal hastalıklardır:
- Transkobalamin II eksikliği: B12 dokulara taşınamaz, erken süt çocukluğunda megaloblastik anemi
- İmerslund-Gräsbeck sendromu: İleal reseptör defekti, proteinüri eşlik eder
- Kobalamin C, D, F hastalıkları: Hücre içi B12 metabolizması bozuk
- Metilmalonik asidüri: Metilmalonil-CoA mutaz eksikliği
- Homosistinüri: Metiyonin sentaz eksikliği
Yaşlılarda B12 eksikliği neden sık görülür?
60 yaş üzerinde B12 eksikliği %10-15 sıklıkta görülür. Nedenleri:
- Atrofik gastrit: Mide asidi ve intrinsik faktör azalır
- İlaç kullanımı: Proton pompa inhibitörleri, metformin
- Yetersiz beslenme: Diş sorunları, iştahsızlık
- Bakteriyel aşırı çoğalma: Mide asidinin azalmasıyla
Ne zaman doktora başvurulmalı?
- Vejetaryen veya vegan besleniyorsanız
- Mide veya bağırsak ameliyatı geçirdiyseniz
- Kronik mide ilacı kullanıyorsanız
- Ailede pernisiyöz anemi öyküsü varsa
- Çocuğunuz vegan anne sütüyle besleniyorsa
İlgili: B12 vitamini nedir?, B12 eksikliği belirtileri, B12 vitamini tedavisi.
Doktorlar için
B12 vitamini eksikliği, gelişmiş ülkelerde bile sık görülen bir sorundur. 60 yaş üzerindeki grupta %10-15 sıklıkta görülmektedir. Çocuklarda ise daha önce inanılanın aksine B12 eksikliği görülebilmektedir.
Eksiklik Nedenleri
1. Yetersiz Alım
- Katı vejetaryen (vegan) diyet: B12 esas olarak hayvansal besinlerde bulunur
- B12 eksikliği olan annelerin emzirdiği bebekler: Anne sütünde B12 yetersiz
- Kötü diyet uygulamaları: Fenilketonüri diyeti gibi kısıtlı diyetler
2. Emilim Bozukluğu
| Neden | Mekanizma |
|---|
| Pernisiyöz anemi | Otoimmün gastrit, intrinsik faktör yokluğu/anormal IF |
| Mide asit salgısının azalması | Atrofik gastrit, PPI/H2 bloker kullanımı |
| Pankreas yetmezliği | R proteininin parçalanamaması |
| Bağırsakta B12 kullanımı/yarışı | Parazitler, bakteriyel aşırı çoğalma |
| İleum hastalıkları | Crohn, çölyak, ileal rezeksiyon, İmerslund-Gräsbeck |
3. Kalıtsal Hastalıklar
| Hastalık | Altta Yatan Bozukluk | Tipik Başlangıç | Laboratuvar |
|---|
| Transkobalamin II eksikliği | TC-II eksikliği/bozukluğu | Erken süt çocukluğu | Serum cbl normal, MMA ve homosistein artmış |
| R bağlayıcı protein eksikliği | Plazma tükrük ve lökositlerde TC-I eksikliği | Nörolojik belirtiler yok | Serum cbl düşük, TC-II-cbl normal |
| Adenozil kobalamin sentez bozukluğu (cblA, cblB) | Adenozilkobalamin sentez bozukluğu | Süt çocukluğu | Serum cbl normal, MMA artmış |
| Metilkobalamin sentez bozukluğu (cblE, cblG) | Metilkobalamin sentez bozukluğu | Çoğunlukla süt çocukluğu | Serum cbl ve folat normal, homosisteinemi |
| Kombine sentez bozukluğu (cblC, cblD, cblF) | Her iki kobalaminin kombine sentez bozukluğu | Yenidoğan-adolesan | Serum cbl normal, MMA ve homosistein artmış |
Pernisiyöz Anemi
B12 eksikliğinin başlıca nedenidir. Otoimmün gastrit sonucu parietal hücre hasarı ve intrinsik faktör eksikliği gelişir.
- Prevalans: 60 yaş üzerinde %2
- Otoimmün belirteçler: Anti-parietal hücre antikoru (%90), anti-intrinsik faktör antikoru (%50-70)
- Eşlik eden durumlar: Tiroid hastalıkları, vitiligo, Addison hastalığı
- Tedavi: Ömür boyu parenteral B12 replasmanı
Çocuklarda B12 Eksikliği Nedenleri
Çocuklarda vitamin B12 eksikliği nedenleri üç grupta toplanabilir:
- Alım azlığı: Vegan diyet, B12 eksikliği olan annelerin emzirdiği bebekler
- Absorpsiyon bozukluğu: Mide rezeksiyonu, pernisiyöz anemi, ileal hastalıklar
- B12 taşınması ve metabolizmasındaki kalıtsal bozukluklar
İlaç Etkileşimleri
- Metformin: Kalsiyum bağımlı IF-B12 emilimini bozar
- Proton pompa inhibitörleri: Mide asidini azaltarak B12 serbestleşmesini engeller
- H2 reseptör blokerleri: Benzer mekanizma
- Kolşisin: İleal emilimi bozar
- Kolestiramin: B12'yi bağlar
- Neomisin: Mukozal hasar
- Nitröz oksit: B12'yi inaktive eder (anestezide dikkat)
Risk Grupları
- Vejetaryen/vegan bireyler ve çocukları
- Gastrektomi veya ileal rezeksiyon geçirenler
- Kronik PPI veya metformin kullananlar
- Otoimmün hastalık öyküsü olanlar
- Yaşlılar (atrofik gastrit)
- Malabsorpsiyon sendromları (çölyak, Crohn)
Yazan: Uzm. Dr. Yaşar Hüseyin Onganlar — Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı, Ankara Çayyolu / Beytepe.
Önemli: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Çocuğunuz için bireysel tanı ve tedavi planı yüz yüze muayene ile belirlenir. Sorularınız için randevu alabilirsiniz.
Randevu: 0312 283 26 91
