B12 vitamini eksikliği, kan yapımı ve sinir sistemini etkileyen ciddi bir durumdur. Belirtiler yavaş gelişir ve erken dönemde fark edilmeyebilir. Tanı konulduğunda kalıcı hasar oluşmuş olabilir.
B12 eksikliği belirtileri nelerdir?
B12 eksikliğinin belirtileri yorgunluk, güçsüzlük, bulantı, konstipasyon, karında gaz, iştahsızlık, denge sağlamada güçlük, depresyon, konfüzyon, bellekte zayıflama, ağız içi ve dilde ağrı ve kilo kaybı şeklinde sıralanabilir.
Genel belirtiler
Yorgunluk ve halsizlik: En sık görülen belirtidir
Solgunluk: Anemi nedeniyle cilt ve mukozalarda solgunluk
Nefes darlığı: Özellikle eforla artan
Çarpıntı: Kalp atışlarında hızlanma
Baş dönmesi: Özellikle ayağa kalkınca
İştahsızlık ve kilo kaybı: Sindirim sistemi etkilenmesi
Sinir sistemi belirtileri
El ve ayaklarda uyuşma: Eldiven-çorap tarzı his kaybı
Karıncalanma: Parestezi
Denge bozukluğu: Yürüme güçlüğü, ataksi
Kas güçsüzlüğü: Özellikle bacaklarda
Refleks değişiklikleri: Artmış veya azalmış refleksler
B12 vitamini eksikliği, hematolojik ve nörolojik sistemleri etkileyen ciddi bir durumdur. Nörolojik belirtiler yavaş ilerlerse uzun süren vakalarda B12 tedavisi ile semptom ve bulgular gerilemeyebilir. Vakaların %25'inde sadece nörolojik semptom ve bulgular vardır.
Metiyonin sentaz aktivitesi azaldığından tetrahidrofolat rejenerasyonu inhibe olur ve folat kullanıma eşverişli olmayan bir şekilde tutulur. Folat düzeyleri yeterli olduğu halde kullanılamaz ve DNA sentezi gerçekleşemez. Büyük ve hemoglobin konsantrasyonu düşük eritrositler ortaya çıkar.
Önemli: Folik asit vitamin B12 eksikliğine bağlı anemiyi düzeltebilir ancak eksikliği gideremez. Nörolojik zedelenme devam eder. Bu nedenle B12 eksikliğinin maskelenmemesi için günlük folik asit alımı 1000 µg/gün'ü geçmemelidir.
Nörolojik Bulgular
Nörolojik semptom ve bulguların nedeni sinir hücrelerindeki ilerleyici demiyelinizasyondur. Metilmalonil CoA artışından kaynaklandığı düşünülmektedir. Metilmalonil CoA yağ asidi sentezinde malonil CoA'nın kompetitif inhibitörüdür.
Subakut Kombine Dejenerasyon
Omuriliğin arka ve yan kordonlarında demiyelinizasyon:
Arka kordon (dorsal kolon): Vibrasyon ve pozisyon duyusu kaybı
Lateral kortikospinal traktus: Spastisite, motor güçsüzlük
Çocuklarda eskiden inanılanın aksine vitamin B12 eksikliği görülebilmektedir. Çocuklardaki semptom ve bulgular büyüme geriliği, irritabilite, güçsüzlük gibi oldukça nonspesifiktir. Bu nedenle, tanı konulduğu anda nörolojik semptom ve bulgular ilerlemiş olduğundan kalıcı olabilir.
Sık sorulan sorular
B12 vitamini eksikliği belirtileri nelerdir?
Yorgunluk, solgunluk, nefes darlığı, el-ayaklarda uyuşma ve karıncalanma, denge bozukluğu, bellek sorunları, depresyon, dilde ağrı ve şişlik (glossit) başlıca belirtilerdir.
Megaloblastik anemi nedir?
B12 eksikliğinde DNA sentezi bozulur ve kan hücreleri olgunlaşamaz. Büyük, anormal şekilli kırmızı kan hücreleri (megaloblastlar) oluşur. MCV >100 fL ve hipersegmente nötrofiller karakteristiktir.
Subakut kombine dejenerasyon nedir?
B12 eksikliğinde omuriliğin arka ve yan kordonlarında miyelin kaybı (demiyelinizasyon) gelişir. Vibrasyon ve pozisyon duyusu kaybı, spastisite ve yürüme güçlüğü ile karakterizedir.
B12 eksikliği tanısı nasıl konur?
Serum B12 düzeyi (<200 pg/mL), tam kan sayımı (makrositik anemi), periferik yayma (hipersegmente nötrofiller), metilmalonik asit ve homosistein düzeyleri ile tanı konur.
Çocuklarda B12 eksikliği nasıl görülür?
Büyüme ve gelişme geriliği, irritabilite, beslenme güçlüğü, hipotoni, hareket bozuklukları ve nadir olarak konvülsiyonlar görülebilir. Belirtiler nonspesifik olduğundan tanı gecikebilir.
Yazan: Uzm. Dr. Yaşar Hüseyin Onganlar — Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı, Ankara Çayyolu / Beytepe.
Önemli: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Çocuğunuz için bireysel tanı ve tedavi planı yüz yüze muayene ile belirlenir. Sorularınız için randevu alabilirsiniz.
