Gelişimsel engellilik tanısı Alan bir çocuk, aileyi pek çok soruyla yüz yüze bırakır. 'Ona farklı mı davranmalıyım?', 'Sınır koysam hayal kırıklığı yaşatır mıyım?', 'Önüne gelenlerden onu korumalı mıyım?' bu soruların başında gelir. Marston ve arkadaşlarının 2022 yılında Araştırma, Hemşirelik ve Sağlık dergisinde yayımladığı, 496 ebeveynı kapsayan çalışma bu sorulara önemli yanıtlar sunmaktadır. Otizm, Down sendromu ve spina bifida tanılı çocukların ebeveynleri bu çalışmada karşılaştırılmıştır.
Gelişimsel engellilik tanılı çocuklarda ebeveynlik farklı mıdır?
Yapılan çalışmalar birbiriyle çelişen sonuçlar vermiştir: bir kısmı bu çocukların ebeveynlerinin daha az yetkili, daha çok otoriter ya da izin verici olduğunu bulmuşken; diğer çalışmalar fark saptamamıştır. Marston 2022 çalışmasında farklı gelişimsel tanılar taşıyan çocukların ebeveynlerinin büyük çoğunluğu yetkili stili sıklıkla kullandığını Bildirmiştir.
Tanıya göre farklılıklar görülmüş müdür?
Evet, bazı nüanslı farklılıklar saptanmıştır:
- Otoriter stil puanı: Otizm ve spina bifida tanılı çocukların ebeveynleri, Down sendromlu çocukların ebeveynlerine göre biraz daha yüksek otoriter stil puanı almıştır. Araştırmacılar bunu, zorlaycı davranışlar ve yönetici işlev güçlüklerinin ebeveynlerin daha doğrudan tutum sergilemesine yol açabileceği şeklinde yorumlamaktadır.
- Fiziksel ceza: Spina bifidalı çocukların ebeveynleri bu boyutta daha düşük puan almıştır; bu durum çocuğun sınırlı hareketiyle ilişkilendirilebilir.
- Çocuk yaşı etkisi: 5-8 yaş grubundaki çocukların ebeveynleri, 13-16 yaş grubuna kıyasla biraz daha yüksek otoriter stil kullandığını bildirmiştir.
Gelirin ebeveynlik stiline etkisi nedir?
Çalışmanın şaşırtıcı ama olumlu bulgularından biri şudur: düşük gelirli aileler daha yüksek yetkili stil puanı almıştır. Araştırmacılar, düşük gelirli ailelerde bir ebeveyniün evde kalarak çocuğuna daha fazla zaman ayırmasının; kurallara ve nedenlere daha güçlü odaklanmaya zemin hazırlayabileceğini öne sürmektedir. Bu bulgu, her gelir düzeyindeki ailenin destekleyici ve yetkili bir yaklaşım benimseyebildiğini göstermektedir.
Gelişimsel tanılı çocukta yetkili stil neden önerilir?
Kronik hastalıklı veya engelli çocukların ebeveynliğine ilişkin çalışmalar, yetkili stilin bu grupta da daha iyi sonuçlarla ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır:
- Daha iyi sosyal uyum: Ve azaltılmış davranış sorunları.
- Daha yüksek yaşam kalitesi: Hem çocuk hem de aile açısından.
- Otoriter stilin zorlayıcı boyutları: Bu çocuklarda depresyon, düşük sosyal beceri ve davranış sorunlarıyla ilişkilendirilmektedir.
Ebeveyn olarak ne yapabilirsiniz?
- Yetkililiği hedefleyin: Tanıdan bağımsız olarak çocuğunuzla sıcak, açıklayıcı ve tutarlı bir ilişki kurmayı her zaman önde tutun.
- Özerkliğe kapı aralık bırakın: Çocuğun yaşa ve düzeyine uygun kararlarda söz hakkı olması öz güven ve bağımsızlık için kritik önem taşır.
- Kuralları açıklayın: Çocuğunuzun bilgi işleme güçlüğü olsa bile, kuralın nedenini anlatış olmanız ona saygıyı gösterir ve uyumu artırır.
- Zorlu davranışlarda destek isteyin: Yoğun davranış güçlüklerinde çocuk psikoloğu veya davranış analisti gibi uzmanlardan destek almak hem size hem çocuğunuza yararlı olur.
- Kendinize bakın: Ebeveyn stresinin yüksek olması ebeveynlik stilini olumsuz etkileyebilir; kendi ruh sağlığınıza özen göstermek de bir çocukluk sağlığı yatırımıdır.
Okul ve klinik ile nasıl işbirliği yapılır?
Çocuğunuzun sağlık ekibi ve öğretmenleri, tanı sonrası rehberlik sürecinde size değerli bilgi kaynağı olabilir. Evde benimsediğiniz ebeveynlik yaklaşımı hakkında onlarla konuşmak, tutarlı bir ortam oluşturulmasında yardımcı olur.
İlgili konular
İlgili: dört ebeveynlik stili nelerdir, yetkili ebeveynlik nasıl uygulanır, otizm tanı sonrası aile rehberi, otizmde erken müdahale, Down sendromu.
Sık sorulan soru: 'Ona çok mı şefkat gösteriyorum?'
Çocukları sınırsız şekilde korumak istenmesi doğal bir ebeveyn tepkisidir. Ancak engellilik tanısı olan bir çocuk da yaşa uygun sorumluluklar alabilir, aile kurallarına uyabilir ve hayal kırıklığlarından öğrenebilir. Çalışmalar sıcaklık ve beklentinin dengede tutulmasının hem tipik gelişim gösteren hem de gelişimsel tanı alan çocuklarda en iyi sonuçları verdiğini göstermektedir.