Proktalji fugaks, makat (rektum ve anüs) bölgesinde aniden başlayan, saniyeler ile birkaç dakika arasında süren ve ardından iz bırakmadan geçen şiddetli ağrı nöbetleridir. Adındaki “fugaks” sözcüğü “geçici, kaçıp giden” anlamına gelir. Zararsız bir durumdur; ancak çocuğu ve aileyi korkutabilir. Eskiden yalnızca erişkinler için tanımlı olan bu tablo, 2026'da yayımlanan Roma V ölçütleriyle çocuklar için de ilk kez tanımlandı.
Proktalji fugaks nedir?
Çocuk makatında aniden kramp tarzında, sıkıştırıcı ya da bıçak saplanır gibi bir ağrı hisseder. Ağrı kısa sürer ve tamamen geçer. Ataklar arasında çocuk tamamen rahattır. Ağrı gündüz olabileceği gibi geceleri uykudan uyandırarak da gelebilir. Atakların sıklığı çok değişkendir; bazı çocuklarda yılda birkaç kez, bazılarında daha sık görülür.
Hangi durumda bu tanı konur?
Roma V'e göre şu koşulların hepsi bulunmalıdır:
- Yer ve ilişki: Aralıklı ağrı makat bölgesine yerleşir ve dışkılamayla ilişkili değildir.
- Süre: Ağrı genellikle saniyeler ile dakikalar arasında sürer.
- Ataklar arası: Ataklar arasında makatta hiç ağrı yoktur.
- Başka nedenle açıklanamama: Uygun değerlendirmeden sonra ağrı başka bir hastalıkla açıklanamaz.
- Zaman: Yakınmalar tanıdan önce en az iki aydır vardır.
Ne kadar sık görülür?
Çocuklarda bu konuda çok az çalışma vardır. Ergenlerde yapılan bir çalışmada yaklaşık her elli gençten birinde bu tür ağrı atakları bildirilmiştir. Pek çok çocuk utandığı için yakınmasını anlatmaz; bu nedenle gerçek sıklığın daha yüksek olması olasıdır.
Neden olur?
Nedeni tam olarak bilinmemektedir. Bu yakınması olan kişilerde makattaki iç büzücü kasın (iç sfinkter) daha kalın olduğu ve daha güçlü kasılmalar yaptığı gösterilmiştir. Ani ağrının bu kasın kısa süreli spazmından kaynaklandığı düşünülmektedir. Stres ve kaygı bazı kişilerde atakları tetikleyebilir.
Hangi durumlarla karışabilir?
Makat ağrısı yapan başka durumlar da vardır ve hekimin bunları ayırt etmesi gerekir:
- Makat çatlağı (anal fissür): Dışkılama sırasında ve sonrasında ağrı, dışkıda taze kan.
- Kabızlık: Sert ve büyük dışkı, ıkınma.
- Kurt enfeksiyonu: Özellikle geceleri makatta kaşıntı.
- Makat çevresi apse veya iltihap: Sürekli ağrı, şişlik, kızarıklık, ateş.
- İltihabi bağırsak hastalıkları: Kanlı ishal, kilo kaybı, karın ağrısı.
Tanı nasıl konur?
Tanı çoğu zaman ayrıntılı öykü ve muayeneyle konur. Ağrının tipik ve geçici özelliği tanıya yol gösterir. Hekim gerekli görürse diğer nedenleri dışlamak için kan sayımı, iltihap belirteçleri, dışkıda bağırsak iltihabını gösteren test ya da daha ileri incelemeler isteyebilir; ancak çoğu çocukta kapsamlı teste gerek kalmaz.
Tedavide neler yapılır?
Çoğu çocukta en önemli tedavi, durumun zararsız ve geçici olduğunun açıklanmasıdır. Ağrının nedenini bilmek kaygıyı azaltır; kaygının azalması da atakları hafifletebilir. Atak sırasında şunlar yardımcı olabilir:
- Ilık oturma banyosu: Kasın gevşemesine yardımcı olabilir.
- Yavaş ve derin nefes: Panik hissini ve kas gerginliğini azaltır.
- Pozisyon: Bazı çocuklar dizlerini karnına çekerek ya da oturarak rahatlar.
İlaç tedavisi yalnızca çok sık ve ağır ataklarda gündeme gelir. Bu durumda hekim, kas spazmını çözmeye yönelik tedaviler önerebilir.
Çocuğunuzla bu konuyu nasıl konuşabilirsiniz?
Makat bölgesindeki ağrı, özellikle okul çağındaki çocuklar ve ergenler için utandırıcı olabilir. Çocuğunuza ağrının sık görülen, zararsız bir kas krampı olduğunu, bacakta giren kramptan farkı olmadığını sakin bir dille anlatın. Ataklar olduğunda size söylemesinin önemli olduğunu, bunun utanılacak bir şey olmadığını vurgulayın. Atakların ne zaman olduğunu, ne kadar sürdüğünü ve neyin rahatlattığını birlikte not etmek hem hekime yol gösterir hem de çocuğun kendini kontrol sahibi hissetmesini sağlar.
Ne zaman hekime başvurmalısınız?
Ağrı dışkılamayla birlikte geliyorsa, sürekli hale geldiyse ya da dışkıda kan, makatta şişlik, akıntı, kaşıntı, ateş, kilo kaybı veya ishal varsa hekime başvurun. Bu bulgular proktalji fugaks dışındaki nedenleri düşündürür ve değerlendirilmelidir.
İlgili konular
İlgili: Roma IV ve Roma V kriterleri farkı, çocuklarda kabızlık, çocuklarda karın ağrısı, çocuklarda sürekli karın ağrısı.