Bebeklerde ve çocuklarda şaşılık, iki gözün aynı anda aynı noktaya odaklanamaması ve birbiriyle uyum içinde hareket edememesi durumudur. Bebeklerin dünyaya geldikleri ilk haftalarda göz kasları henüz birbirini tam olarak tanımaz; bu nedenle ara sıra gözlerin birbirinden bağımsız gibi hareket etmesi aileleri telaşlandırabilir. Ancak bu durum geçici bir öğrenme sürecidir. İlk aylar geride kaldığında gözlerin birlikte ve dengeli bakması beklenir. Erken dönemde yapılan basit bir göz kontrolü, çocuğun hayat boyu dünyayı derinlik hissiyle ve net görmesini sağlayan en önemli adımdır.
Bebeğinizin rutin kontrolleri için sağlam çocuk takibi rehberimize göz atabilir, aylara göre diğer gelişim aşamalarını bebek gelişimi sayfamızdan takip edebilirsiniz.
Gözlerde hizalanma nasıl çalışır ve şaşılık nasıl anlaşılır?
Her iki gözümüzün etrafında, göz küresini sağa, sola, yukarı ve aşağı hareket ettiren küçük kas grupları bulunur. Sağlıklı bir bakışta bu kaslar tıpkı bir ekibin üyeleri gibi kusursuz bir uyum içinde çalışır. İki göz de aynı anda hedefe bakar ve beyin bu iki ayrı görüntüyü birleştirerek tek, canlı ve üç boyutlu bir resim oluşturur. Şaşılıkta ise bu denge bozulur; biri hedefe bakarken diğeri başka bir yöne kayabilir.
- Gizli göz kayması: Çocuk dinlenmişken ve enerjisi yerindeyken gözler düzgündür. Yalnızca yorulduğunda, uykusu geldiğinde veya ateşi çıktığında kısa süreli bir kayma fark edilir.
- Belirgin göz kayması: Günün her anında, iki göz açıkken bile açıkça görülen ve bir gözün sürekli farklı yöne baktığı durumdur.
- İçe doğru kayma: Göz bebeğinin burun yönüne doğru toplanmasıdır; küçük çocuklarda en sık karşılaştığımız kayma şeklidir.
- Dışa doğru kayma: Gözün kulak yönüne, dışarıya doğru açılmasıdır; çoğunlukla çocuk dalıp gittiğinde veya parlak ışıkta ortaya çıkar.
İlgili: bebeklerde içe ve dışa göz kayması, çocuklarda ani göz kayması.
Yalancı şaşılık nedir ve anne babalar bunu nasıl ayırt edebilir?
Polikliniğe "bebeğimin gözü kayıyor" endişesiyle başvuran birçok ailede aslında gerçek bir göz kayması değil, yalancı şaşılık görürüz. Bebeklerin yüz anatomisi henüz yetişkinler gibi değildir; burun kökleri basık ve geniştir. Ayrıca gözlerin iç kenarlarında minik cilt kıvrımları bulunabilir. Bu yapı, gözün beyaz kısmını kısmen örter ve bebeğin gözü burnuna çok yakınmış gibi görünür.
- Yan bakışlarda belirginleşir: Bebek başını çevirmeden sadece gözleriyle yana baktığında, bir göz burnun arkasında kaybolmuş gibi durabilir.
- Büyüdükçe kendiliğinden düzelir: Bebeğin yüz kemikleri geliştikçe, burun köprüsü yükselir ve cilt kıvrımları açılarak bu yanıltıcı görünüm tamamen kaybolur.
- Işık noktası ipucu verir: Bebeğin gözlerine doğru hafif bir ışık tutulduğunda, her iki göz bebeğinin tam ortasında minik bir ışık parıltısı görünüyorsa gözler düzgün bakıyor demektir.
Yine de evde tam emin olmak zor olabileceği için, şüphe duyduğunuz her durumda hekiminize danışarak gerçek kayma ihtimalini dışlamak en doğrusudur.
Hekim muayenesinde bebeklerin gözleri nasıl kontrol edilir?
Çocuklarda ve bebeklerde göz muayenesi kesinlikle can yakan ya da korkutucu bir işlem değildir. Hekiminiz muayeneyi tamamen bir oyun havasında, çocuğun ilgisini çekecek yöntemlerle yürütür.
- Işıklı oyuncak takibi: Hekim bebeğin dikkatini çeken renkli, ışıklı veya ses çıkaran bir oyuncağı farklı yönlere hareket ettirerek her iki gözün oyuncağı birlikte takip edip etmediğine bakar.
- Göz kapatma oyunu: Çocuğun bir gözü yumuşakça kapatılıp açılır. Açık kalan gözün hedefe odaklanmak için sıçrama yapıp yapmadığı gözlenir.
- Işık yansıması değerlendirmesi: Göz bebeklerinin üzerindeki minik ışık parıltılarının simetrisi kontrol edilir. Parıltı merkezden kaçıyorsa kaymanın derecesi hesaplanır.
Erken fark etmek göz tembelliğini önlemede neden çok önemlidir?
Bebeklik ve çocukluk dönemi, beynin görmeyi öğrendiği altın çağdır. Eğer bir göz sürekli olarak yanlış bir yöne bakarsa, beyin iki farklı görüntü arasında karmaşa yaşamamak için kayan gözden gelen görüntüyü yavaş yavaş ihmal etmeye başlar. Bu durum fark edilip tedavi edilmezse, o gözde kalıcı bir görme tembelliği oluşabilir.
- Geri dönüşü olan bir süreçtir: Erken çocukluk çağında fark edilen göz tembelliği, basit gözlük kullanımı veya sağlıklı gözün kısa süreli kapatılması gibi yöntemlerle tamamen düzeltilebilir.
- Üç boyutlu görmeyi korur: İki gözün birlikte çalışması, çocuğun merdiven inerken, top yakalarken veya koşarken mesafeleri doğru tahmin edebilmesini sağlar.
- Okul hayatını kolaylaştırır: İyi gören ve dengeli iki göz, ilerleyen yıllarda okuma, yazma ve el becerilerini çok daha rahat geliştirmesine yardımcı olur.
Hangi durumlarda hiç beklemeden hekime başvurmalısınız?
Evde çocuğunuzu gözlemlerken aşağıdaki durumları fark ederseniz vakit kaybetmeden uzman hekim değerlendirmesi almanız önerilir:
- Dört aydan sonra süren kaymalar: Bebeğiniz 4 aylık olduğu halde gözlerindeki içe veya dışa kayma devam ediyorsa.
- Fotoğraflarda göz bebeği rengi: Çekilen flaşlı fotoğraflarda bir göz bebeğinin kırmızı yerine beyaz, sarı ya da farklı renkte parlaması.
- Başı sürekli eğik tutma: Çocuğun bir şeye bakarken başını sürekli bir omzuna doğru yatırması veya çenesini yukarı kaldırması.
- Açık havada tek gözü kapatma: Güneşe çıkıldığında çocuğun hep aynı gözünü kısması veya eliyle örtmesi.
- Göz hareketinde takılma: Bir gözün belirli bir yöne rahatça dönememesi veya gözlerde sürekli titreme olması.
Klinik muayene ve danışmanlık için randevu sayfamızdan bilgi alabilirsiniz.
İlgili diğer konularımız: çocuklarda göz titremesi ve nistagmus, çocuk hastalıkları.