Çocukların %15-30'u yaşamlarının bir döneminde parasomni yaşar. Aileler bu durumları genellikle epilepsi şüphesiyle hekime getirir. Uyku sırasında görülen bu anormal davranış ve hareketlerin büyük çoğunluğu iyi huylu ve ilaç gerektirmez — ancak nokturnal epilepsi ile ayrımı dikkatli yapılmalıdır.
Parasomni nedir?
Parasomni; uyku sırasında veya uyku-uyanıklık geçişinde ortaya çıkan istem dışı davranış, hareket, duygu veya algı bozukluklarıdır. İki ana grupta incelenir:
Non-REM parasomnialar (derin uyku — ilk 1-3 saat)
- Gece korkusu (Pavor nokturnus): Ani çığlık, terleme, çevreyi tanımama; birkaç dakikada geçer, sabah hatırlanmaz
- Uyurgezerlik (Somnambulizm): Uykuda yürüme, ev içinde dolaşma; gözler açık, bilinç kapalı
- Konfüzyonel uyanma: Uzamış, sakin konfüzyon hali; çocuk uyandırılamaz
REM parasomnialar (sabaha karşı uyku — son 1/3)
- REM uyku davranış bozukluğu: Rüyayı motora döküm; vurma, bağırma, yumruk atma hareketleri
- Kabus: Korku içerikli rüya, çocuk ağlayarak uyanır ve olayı hatırlar
Kabus vs. gece korkusu: Kabusta çocuk uyanır ve rüyasını anlatır. Gece korkusunda ise çocuk "uyanmamış" gibi görünür ve sabah hiçbir şey hatırlamaz. Bu fark tanıyı büyük ölçüde yönlendirir.
Nokturnal epilepsi ile karşılaştırma
| Özellik | Non-REM Parasomni | Nokturnal Epilepsi |
|---|---|---|
| Zamanlama | İlk 1-3 saat (non-REM) | Gecenin herhangi anı |
| Süre | Dakikalar | Genellikle kısa (<2 dk) |
| Hareketler | Değişken, kaotik | Kalıplaşmış, tekrarlayan |
| Göz | Açık, boş | Açık, deviasyon |
| Sıklık | Ayda birkaç kez | Her gece olabilir |
| Hafıza | Sabah yok | Post-iktal uyku/konfüzyon |
| EEG | Normal | Anormal |
Hekim için önemli nokta: frontal lob epilepsisi
Frontal lob kaynaklı nokturnal nöbetler parasomniaya en çok benzeyen tablodur. Kısa, kalıplaşmış, hipermotor hareketlerle seyreder. Video-EEG bu durumda altın standarttır. Sık (her gece), kısa süreli ve tamamen aynı görünen ataklar → EEG mutlaka yapılmalıdır.
Aile için pratik rehber
- Düzenli uyku saati ve yeterli uyku süresi — uyku yoksunluğu parasomniayı tetikler
- Atak sırasında müdahaleden kaçının, sadece güvenliği sağlayın
- Merdivenler, pencereler güvenli hale getirilmeli (uyurgezerlik için)
- Akıllı telefonla atak videosu çekin; hekime gösterin
- Her gece, sabit saatte, çok kısa ve aynı hareketler → hekiminize söyleyin
Genel bakış için: Çocuklarda Nöbeti Taklit Eden Durumlar
Ayrıca: Gece Korkusu (Pavor Nokturnus) — Detaylı Rehber
Kaynaklar: Tatlı B. ve Güler S., PMCID PMC5509124; pne.docx (2026).
Yazan ve tıbbi kontrol: Uzm. Dr. Yaşar Hüseyin Onganlar — Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı, Ankara Çayyolu / Beytepe.
Önemli: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Bireysel tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.