Benign paroksismal vertigo (BPV), kendini sınırlayan, sekel ve komplikasyona neden olmayan vertigo atakları ile karakterli bir hastalıktır. Çocuklarda akut baş dönmesinin en sık nedenlerinden biridir; büyük çoğunlukla iyi seyirlidir ve zamanla kendiliğinden düzelir.
BPV nedir, neden olur?
BPV'nin kesin mekanizması tam olarak aydınlatılamamıştır. Vestibüler sistem — yani iç kulaktaki denge organı — atak sırasında geçici olarak bozulur ve çocuk dönme, sallanma veya düşme hissi yaşar. Genellikle 2 yaş altında bebeklik döneminde başlar, 6 yaş sonrasında belirgin biçimde azalır. Bazı çocuklarda aile migren öyküsü mevcuttur; bu tablonun migren spektrumunda değerlendirildiğini düşündürür.
BPV belirtileri nelerdir?
- Birkaç saniyeden birkaç dakikaya uzanan ani baş dönmesi atakları
- Atak sırasında anneye veya yakınına sıkıca sarılma, ağlama
- Gözlerin titreşmesi (nistagmus)
- Dengeyi koruyamama, yere çömelme veya düşme
- Mide bulantısı, kusma eşlik edebilir
- Atak aralarında çocuk tamamen normaldir
- İşitme kaybı yoktur
Tanısal ipucu: BPV'de merkezi sinir sistemi muayenesi normaldir, EEG patolojisi yoktur. Ataklar arası çocuk tamamıyla iyidir — bu özellik tanıyı güçlü biçimde destekler.
BPV'de atak nasıl görünür?
Bebek atak esnasında sıkı sıkıya annesine sarılarak ağlayabilir ve dönebilir. Bulantı ve kusma da görülebilir. Atak birkaç saniye ile birkaç dakika arasında sürer; ardından çocuk hızla kendine gelir ve oyununa devam eder. Kalabalık ve hareketli ortamlarda ataklar daha sık tetiklenebilir.
BPV migren ile ilişkili mi?
Evet, önemli bir ilişki mevcuttur. Ailede migren öyküsü olan çocuklarda BPV daha sık görülür. Bazı uzmanlar BPV'yi çocukluk çağı migren eşdeğerleri arasında değerlendirmektedir. Bu çocukların bir bölümünün ileriki yıllarda migrenle başvurduğu bilinmektedir.
Hangi testler yapılır?
BPV büyük ölçüde klinik tanıdır. Aşağıdaki durumlarda ek inceleme yapılabilir:
- ENG (Elektronistagmografi): Santral kalorik cevaplar hipoaktif olabilir
- İşitme testi: İşitme kaybı yoktur; normal çıkması tanıyı destekler
- MRG: Santral patoloji düşünülüyorsa istenebilir
- EEG: Konvülsiyon şüphesi varsa, ancak BPV'de genellikle normaldir
BPV tedavisi nedir?
Çoğu çocukta özel bir ilaç tedavisine gerek yoktur; ailede atakların seyrine yönelik bilgilendirme yeterlidir. Belirli yaşamsal kısıtlamalar (suya dalmak, yüksek platform) önerilmemelidir. Ataklar çok sık ve uzun süreli ise antihistaminik tabanlı tedaviler düşünülebilir; bu karar çocuk hekimiyle birlikte alınır. Migren hikayesi ile beraberliği varsa migrene yönelik yaklaşım da gündeme gelebilir.
Prognoz: BPV geçer mi?
Genellikle iyi huyludur. Çoğu çocukta 6 yaş civarında ataklar belirgin azalır veya tamamen durur. Büyüme ile vestibüler sistem olgunlaştıkça tablo düzelir. Ancak küçük bir kısımda ilerleyen yıllarda migren gelişebilir; bu nedenle uzun dönemli izlem önerilir.
Ebeveynler için atak anında yapılacaklar
- Çocuğu sakin bir yere götürün, mümkünse yere veya geniş bir yüzeye oturtun
- Yüksek zemin ve merdivenlerden uzak tutun
- Atak süresini ve hangi aktivite sırasında geldiğini not alın
- Atak geçtikten sonra çocuğun kendine gelmesini bekleyin
- İlk defa yaşanıyorsa veya çok uzun sürüyorsa hekime başvurun
Çocuklarda baş dönmesinin diğer nedenleri için: Çocuklarda Vertigo — Eksiksiz Rehber
Sık sorulan sorular
BPV ile epilepsi nasıl ayırt edilir?
BPV'de atak sırasında bilinç kaybolmaz, çocuk tepki verir ve ağlayabilir. EEG normaldir. Epileptik nöbette bilinç değişir, konvülsif hareketler görülür ve EEG patolojisi saptanır.
BPV'li çocuk spor yapabilir mi?
Atak olmadığı dönemde çoğu spor güvenlidir. Yüzme, tırmanma veya denge gerektiren aktiviteler için hekiminize danışın.
Her dönen çocukta BPV mi düşünülmeli?
Hayır. BPV'de atak arası çocuk tamamıyla normaldir ve muayene temizdir. Sürekli denge sorunu, yürüyüş bozukluğu veya nörolojik bulgular varsa daha ileri araştırma yapılmalıdır.
Yazan ve tıbbi kontrol: Uzm. Dr. Yaşar Hüseyin Onganlar — Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı, Ankara Çayyolu / Beytepe.
Önemli: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Çocuğunuz için bireysel tanı ve tedavi planı yüz yüze muayene ile belirlenir.