Yenidoğan sarılığı çok sık gördüğümüz bir durumdur. Bebeklerin sarılık düzeyleri yaklaşık 5. günlerde en yüksek seviyeye ulaşır. Yenidoğanlarda sarılığın asıl nedeni bebeklerde üretilen bilirubin denilen maddenin yüksek seviyede olması ve bunun vücuttan atılmasındaki mekanizmaların tam gelişmemiş olmasından kaynaklanmaktadır. Bu yazıda yenidoğan sarılığı bilirubin çizelgesi, sarılık eğrisi, bilirubin eğrisi, fototerapi çizelgesi ve ne zaman acile gidileceği anlatılır.
Bilirubin eğrisi ve sarılık tabloları: Fototerapi ve kan değişimi kararları için aşağıdaki bilirubin çizelgeleri bebeğin yaşına (saat) göre okunur. Hızlı erişim: fototerapi eğrisi · kan değişimi eğrisi.
Yenidoğan sarılığı nedir?
Sarılık, kanda bilirubin adlı maddenin artmasıyla cilt ve göz akının sararmasıdır. Bilirubin, kırmızı kan hücrelerinin yıkımı sırasında oluşur; normalde karaciğer tarafından işlenir ve vücuttan atılır. Yenidoğanda karaciğer ve bağırsak henüz olgunlaşmadığı için bilirubin atılımı yavaştır. Çoğu bebekte bu tablo fizyolojik (normal) seyirlidir ve birkaç gün ile 2 hafta içinde kendiliğinden düzelir.
Sarılık eğrisi (bilirubin eğrisi) nedir?
Sarılık eğrisi, bebeğin yaşına (doğumdan sonra geçen saat ve gün) göre bilirubin değerinin nasıl değiştiğini gösteren nomogramdır. Fototerapi ve kan değişimi kararı bu eğriye göre verilir. Tek bir “sınır rakamı” tüm bebekler için geçerli değildir; karar bebeğin yaşı (saat), doğum haftası, kilo ve risk faktörleriyle birlikte yorumlanır.
Bebeklerin sarılık nedenlerini aşağıdaki görselde görebilirsiniz.
Bebeklerin sarılığı hakkındaki video içeriğimize erişebilirsiniz.
Yenidoğan sarılığı tedavisi
Sarılık tedavisi beslenme önerileri ve fototerapi ile yapılmaktadır. Çok yüksek durumlarda kan değişimi ve ilaç tedavisi de yapılabilmektedir.
Beslenmenin düzenlenmesi ile bilirubin atılımı arttırılmış olur. Fototerapi ile de bilirubinin ciltten parçalanması sağlanmış olur.
Bebeklerin sarılığı genellikle kendiliğinden geçer. Bazı durumlarda tedavi başlamak gereklidir. Tedavi kararı için bebeğin sarılık düzeyinin belirlenmesi ve yenidoğan sarılık nomogramına göre gününe özel tedavi planlaması yapılmaktadır. Taburcu sonrası ilk haftada kontrol planı özellikle önemlidir. Evde fototerapi hakkında ayrıntı için evde fototerapi yazımıza bakabilirsiniz.
Yenidoğan sarılığı bilirubin çizelgesi — fototerapi için
Yenidoğan sarılık tablosu ile, bebeğin doğum saatine, doğum haftasına göre aşağıdaki sarılık çizelgesi ya da nomogram dediğimiz tablo ile bebeğin sarılık tedavisi kararı verilmektedir. Aşağıdaki tabloda fototerapi başlama değerlerinin saat saat değiştiğini görmekteyiz.
Yenidoğan sarılığı bilirubin çizelgesi — kan değişimi için
Aşağıdaki yenidoğan sarılık çizelgesi değerleri ise, bebeğin sarılık derecesi daha hızlı yükselir ya da çok yükseldiği takdirde fototerapi şansı olmaz. Bu çocuklara kan değişimi yapılmalıdır.
Sarılıkta tedavi kararının bebeğin doğum saatine, bilirubin değerinin yükselme hızına göre değiştiğini bilmek çok önemlidir. Tedavi kararı yalnızca tek bir bilirubin sayısına değil; klinik tabloya birlikte bakılarak verilir.
Bebeğinizin kanındaki bilirubin seviyesini düşürmeye yönelik tedaviler şunları içerebilir:
- Beslenmenin düzeltilmesi
- Işık tedavisi (fototerapi)
- İntravenöz immünoglobulin (IVIg)
- Kan değişimi
Bebeklerde sarılık nasıl geçer?
Bebeklerde sarılık, genellikle doğumdan sonraki ilk birkaç gün içinde ortaya çıkan bir durumdur. Sarılık, bebeklerde karaciğerin bilirubin adı verilen bir maddeden kurtulamaması nedeniyle oluşur. Bilirubin, kırmızı kan hücrelerinin yıkımı sırasında oluşan bir maddedir ve normalde karaciğer tarafından işlenir ve vücuttan atılır.
Bebeklerde sarılık genellikle kendiliğinden geçer, ancak bazı durumlarda tedavi gerekebilir. Bebeğinizin doktoru, bebeğinizin sarılık seviyesini izleyecektir ve gerekirse tedavi önerecektir.
Sarılıkta tedavi seçenekleri nelerdir?
Tedavi seçenekleri arasında, bebeğinizi özel bir ışık dalga boyunda tedaviye koymak ve bu ışık altında bırakmak yer alır. Bu tedavi, bebeğin cildindeki bilirubin miktarını azaltır. Bebeğinizi bu ışık tedavisinde bırakmanın yanı sıra, bebeğinizi sık sık emzirmek de yardımcı olabilir. Anne sütü, bebeğin bağırsaklarını harekete geçirir ve böylece bilirubinin vücuttan atılmasına yardımcı olur.
Yeni doğan bebeklerde sarılık sınırı kaçtır?
Sarılık seviyesi, bebeklerin kanındaki bilirubin seviyesi ile ölçülür. Normalde, bebeklerin kanındaki bilirubin seviyesi doğumdan sonra artar ve birkaç gün içinde tekrar normal seviyelere düşer. Ancak, bazı bebeklerde bilirubin seviyesi çok yüksek olabilir ve bu durum tedavi gerektirebilir. Sarılık seviyesi, bebeğin yaşına, kilosuna ve genel sağlık durumuna göre değişebilir. Fototerapi ve kan değişimi eşikleri bebeğin yaşı (saat), prematürite durumu ve risk faktörlerine göre nomogramdan okunur; tek bir mg/dL değeri her bebek için geçerli değildir. Genellikle sarılık seviyesi 15 mg/dL'yi aştığında bebeğin gününe göre daha ciddi değerlendirilir ve yüksek seviyelerde tedavi gereklidir; ancak bu sınır bebeğin sağlık durumuna ve diğer faktörlere bağlı olarak değişebilir.
Sarılık testi nedir ve nasıl yapılır?
Sarılık testi, bebeğin kanındaki bilirubin seviyesini ölçmek için yapılan bir tıbbi testtir. Bilirubin, kırmızı kan hücrelerinin yıkımından kaynaklanan bir atık maddedir ve karaciğer tarafından işlenir. Bebeklerde, karaciğer henüz tam olarak gelişmediği için bilirubin seviyeleri yüksek olabilir ve bu da sarılığa neden olabilir. Sarılık testi, bebeğin bilirubin seviyesini ölçerek sarılık riskini belirlemeye yardımcı olur. Test, genellikle bebeğin topuğundan alınan bir kan örneğiyle yapılır ve sonuçlar hızlı bir şekilde elde edilir. Sarılık testinin erken yapılması, sarılık tedavisinin daha etkili olmasına yardımcı olabilir.
Ne zaman acile gitmeliyim?
- İlk 24 saatte belirgin sarılık
- Bebek emmiyor, aşırı uyuyor veya sürekli huzursuz
- Kollar-bacaklarda belirgin sararma, göz akı çok sarı
- Ateş, kusma, inleme veya kilo kaybı
- Taburcu sonrası sarılık artıyorsa
Yenidoğan sarılığında evde izlem checklist
Sarılık takibinde renk değişimi kadar emme, kilo alımı, idrar/kaka rengi ve davranış önemlidir. Riskli bebeklerde (prematürite, kan grubu uyuşmazlığı, önceki kardeş öyküsü) daha sık bilirubin kontrolü planlanır.
- İlk 24 saatte sarılık → acil değerlendirme
- Fototerapi eşikleri yaş (saat) ve risk faktörüne göre değişir
- Taburcu sonrası erken kontrol, özellikle ilk hafta kritiktir
Yenidoğan sarılığı ile ilgili daha fazla bilgiye, Türk Neonatoloji Derneği Yenidoğan sarılıklarında yaklaşım ve tedavi sayfasından erişebilirsiniz.
Yenidoğan sarılığı takibinde bilirubin eğrisi ve fototerapi kararı bebeğe özeldir. Ankara'da yenidoğan muayenesi ve sarılık izlemi için Ankara çocuk doktoru muayenehanemizde randevu planlayabilirsiniz.
İlgili içerikler: Evde fototerapi, Prematüre bebek, Düzeltilmiş yaş hesaplayıcı, Randevu.
Eşik ve eğri özeti için fototerapi sınırı ve sarılık değeri; kaka rengi için sarılık olan bebek kakası ve TND.